ลักษณะของหลักสูตรท้องถิ่นที่ดีและขั้นตอนการเขียนหลักสูตรท้องถิ่น

ลักษณะของหลักสูตรท้องถิ่นที่ดี


หลักสูตรระดับท้องถิ่นที่ดี เป็นหลักสูตรที่ตอบสนองต่อสภาพชีวิตของผู้เรียน 

มีลักษณะดังนี้

    1. ตอบสนองความหลากหลายของปัญหา มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิตมนุษย์ให้เหมาะสม เน้นกระบวนการสอนให้ผู้เรียนฝึกปฏิบัติจริง จนเกิดทักษะ

    2. ส่งเสริมให้ท้องถิ่นมีส่วนร่วม เพื่อให้ผู้เรียนได้รับประโยชน์จากการเรียนรู้จากท้องถิ่น เป็นการเชื่อมโยงระหว่างการเรียนกับชีวิตจริง มีการส่งเสริมให้ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการศึกษา

   3. สอดคล้องกับการดำเนินชีวิตจริง มุ่งเน้นการเรียนรู้อย่างบูรณาการ ไม่แยกส่วนหรือตัดตอนของกระบวนการเรียนรู้และกิจกรรมทางวิชาการ

     4. สามารถพัฒนาเพิ่มขึ้นได้ตลอดเวลา เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนปลงไปตลอดเวลา สามารถปรับเปลี่ยนได้ทันที

     5. ส่งเสริมความเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพของสังคม มุ่งเน้นด้านศีลธรรม จริยธรรม การธำรงไว้ซึ่งสังคมประชาธิปไตย ก่อให้เกิดศรัทธาเชื่อมั่นภูมิใจในภูมิปัญญา  ค่านิยม ความเชื่อ ความคาดหวังและอุดมการณ์ที่ต่างกันของคนในท้องถิ่นกับผููู้สร้างหลักสูตร ปรัชญาการศึกษาของท้องถิ่นกับปรัชญาการศึกษาโดยทั่วไปถูกกำหนดเป็นกรอบในการจัดการศึกษา เน้นความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ ปรัชญาการศึกษาสำหรับท้องถิ่นมองว่าธรรมชาติเป็นถิ่นที่อยู่ของตน แต่ปรัชญาการศึกษาไม่ใส่ใจกับการคงอยู่ของธรรมชาติมากเท่ากับการให้ความสำคัญกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติให้คุ้มค่า และมากที่สุด 

          กระบวนการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น  

กระบวนการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น  ประกอบด้วยขั้นตอนหลัก 4 ขั้นตอน  ดังนี้  ( กองพัฒนาการศึกษานอโรงเรียน. 2543 : 13 )

            ขั้นที่ 1  การสำรวจสภาพปัญหาของชุมชน

            ขั้นที่ 2  การวิเคราะห์สภาพปัญหาชุมชนและความต้องการของผู้เรียน

            ขั้นที่ 3  เขียนผังหลักสูตร

            ขั้นที่ 4  เขียนหลักสูตร

1.       สำรวจสภาพปัญหาของชุมชน  คือ  การศึกษาข้อมูลเป็นอยู่ของชุมชน เพื่อให้ได้ซึ่งข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น  ผู้สำรวจได้แก่  ครูการศึกษานอกโรงเรียน  ผู้เรียน  และผู้เกี่ยวข้อง  โดยสำรวจข้อมูลจากเอกสารซึ่งเป็นข้อมูลทุติยภูมิ  เช่น  ข้อมูลจากการวางแผนของศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียนอำเภอ  ข้อมูลจาก จปฐ. ข้อมูลจาก  กชช.2 ค  และจากหน่วยงานอื่นๆ  ที่ได้รวบรวมไว้แล้ว  และสำรวจข้อมูลปฐมภูมิที่ผู้สำรวจไปรวบรวมข้อมูลจากชุมชน เป็นข้อมูลที่สำคัญและเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง  ซึ่งเป็นข้อมูลที่แท้จริง และเป็นปัจจุบันของผู้เรียนและชุมชน

        ประเด็นในการสำรวจข้อมูล  เช่น  โครงสร้างด้านกายภาพ  และประวัติชุมชนข้อมูลประชากร  เศรษฐกิจ  การศึกษา  สังคม และวัฒนธรรม  การเมือง  การปกครองและข้อมูลเกี่ยวกับความต้องการของชุมชน

       วิธีการสำรวจสภาพปัญหาของชุมชน  อาจใช้หลายๆ  วิธีการผสมผสานกันเพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องสมบูรณ์และเป็นรูปธรรม  เช่น  การสัมภาษณ์  การใช้แบบสอบถาม  การสังเกต หรือการจัดเวทีประชาคม เป็นต้น

          2.  การวิเคราะห์สภาพปัญหาและความต้องการของชุมชน  เมื่อทำการสำรวจชุมชนเสร็จแล้ว  ข้อมูลที่ได้จะมีสภาพปัญหาของชุมชนที่หลากหลาย  มีทั้งปัญหาที่เป็นระดับความต้องการ (What) และปัญหาความจำเป็น (Need)  ดังนั้น จะต้องนำปัญหานั้นมาวิเคราะห์  จัดหมวดหมู่ของปัญหา  เช่น  แบ่งตามประเภทความรุนแรงของปัญหา  ความยากง่ายในการดำเนินการแก้ไขปัญหา  ความเร่งด่วนของปัญหา  และข้อมูลเกี่ยวกับทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน และนำทรัพยากรใช้ให้เกิดประโยชน์

            3.  การเขียนผังหลักสูตร   การจัดทำผังหลักสูตรท้องถิ่น  ผังหลักสูตร  หมายถึง  กรอบความคิดหัวข้อของหลักสูตร  ในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน  ประกอบด้วยหัวข้อเรื่อง  หรือหัวข้อเนื้อหาหลัก และหัวข้อย่อยที่ได้จากความต้องการ ( เป็นผลจากการวิเคราะห์สาเหตุของปัญหา  จากการสำรวจมาจากชุมชน )  ให้นำหัวข้อความต้องการมาจัดทำผังหลักสูตรท้องถิ่น  โดยโครงสร้างของผังหลักสูตร  ประกอบด้วย

                   หัวเรื่องหลัก ( Theme )  หรือหัวข้อเนื้อหาหลักเป็นหัวข้อที่บอกถึงชื่อเรื่องใหญ่ได้จากกลุ่มความต้องการ  ( ผลการวิเคราะห์สภาพปัญหา )  ซึ่งจะคลุมความต้องการย่อยๆ ในขอบข่ายเรื่องเดียวกัน

                   หัวข้อย่อย  ( Title )  เป็นหัวข้อเรื่องที่ตั้งจากความต้องการย่อยที่อยู่ในกลุ่มความต้องการใหญ่  ซึ่งอาจมีหลายเรื่อง  ในการพิจารณาหัวข้อย่อย  ให้พิจารณาความต้องการย่อยที่วิเคราะห์แล้วก่อน  ถ้าเรื่องใดเป็นเรื่องกลุ่มเดียวกัน  โดยรวมเป็นหัวข้อเดียวกัน

                   การสร้างกรอบหัวเรื่องย่อย  จะต้องจัดลำดับเนื้อหาจากง่ายไปสู่เนื้อหาที่ยากขึ้นตามลำดับ  หรือจัดลำดับจากความเร่งด่วน  ไปสู่เนื้อหาที่เร่งด่วนน้อยกว่าการสร้างกรอบหัวเรื่องย่อยสามารถสร้างเพิ่มเติมได้  ดังนั้น  ในแต่ละหัวข้อหลักควรมีกรอบว่างไว้ด้วยเมื่อพบปัญหาใหม่ในเรื่องเดียวกันก็สามารถมาใส่กรอบเพิ่มเติมได้  ดังตัวอย่าง

           4.  การเขียนหลักสูตรท้องถิ่น  การเขียนหลักสูตรท้องถิ่น  ทาบา ( Taba ; อ้างถึงในกองพัฒนาการศึกษานอกโรงเรียน. 2543 )  มีแนวคิดว่าการพัฒนาหลักสูตร  ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบอย่างไร  ควรมีองค์ประกอบ 4 ประการด้วยกัน คือ  1) วัตถุประสงค์ทั่วไปและวัตถุประสงค์เฉพาะวิชา  2) เนื้อหาวิชาและจำนวนชั่วโมงสอนแต่ละวิชา  3)  กระบวนการเรียนการสอนและ  4)  โครงการประเมินผลตามหลักสูตร

                ดังนั้น  การเขียนหลักสูตรท้องถิ่น ได้กำหนดโครงสร้างการเขียนหลักสูตรไว้ดังนี้ คือ

                        1.  ชื่อหลักสูตร

                        2.  ความสำคัญ

                        3.  จุดมุ่งหมาย

                        4.  วัตถุประสงค์

                        5.  เนื้อหาหลักสูตร

                        6.  เวลาเรียน

                        7.  แหล่งเรียนรู้และสื่อประกอบการเรียน

                        8.  การวัดและประเมินผลการเรียน

                        9.  ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

                      10.  โครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร

            หลักในการเขียนหลักสูตร  หลักในการเขียนหลักสูตร มีดังนี้                     

                   1.  ความสำคัญ  หลักสูตรท้องถิ่น  เป็นหลักสูตรที่สถานศึกษาสามารถสร้างขึ้น  เพื่อแก้ปัญหาของผู้เรียนในด้านต่างๆ  รวมถึงการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นขึ้นมา  เพื่อสนองตอบต่อความต้องการเรียนรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งของชุมชน  โดยพัฒนาเนื้อหาสาระแบบมีส่วนร่วมของบุคคลหลายๆ  ฝ่ายอย่างเป็นระบบ  มีขั้นตอน และเนื้อหาเฉพาะเจาะจง  เพื่อให้ผู้เรียนบรรลุผลตามวัตถุประสงค์ของหลักสูตร  ซึ่งสามารถตอบสนองความต้องการของตนเอง  ชุมชน และสังคมในภาพรวมได้

                   2.  จุดมุ่งหมาย ( Aims )   หมายถึง  ข้อกำหนดทั่วไปที่แสดงให้เห็นถึงลักษณะและทิศทางเพื่อนำไปสู่การปฏิบัติที่ชัดเจน  ที่ออกแบบไว้ให้บรรจุ ซึ่งผลผลิต หรือพฤติกรรมในอนาคต

                 ตัวอย่างจุดมุ่งหมายของอาชีพโฮมสเตย์

1.เพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นได้พัฒนาคุณภาพชีวิต

 2.เพื่อส่งเสริมสนับสนุนให้ชุมชนในท้องถิ่นมีความรู้และทักษะความสามารถจัดการท่องเที่ยวในชุมชนได้

                   3.  วัตถุประสงค์ ( Objective )   เป็นคำที่มีความเฉพาะเจาะจงเป็นเครื่องบ่งชี้ผลลัพธ์กับหลักสูตร เป็นลักษณะจุดประสงค์ปลายทาง

                     ตัวอย่างการเขียนวัตถุประสงค์

                     

                 วัตถุประสงค์  เพื่อให้ผู้เรียน

                      1.  มีความรู้  ความเข้าใจ  ในเรื่องการจัดการโฮมสเตย์  ( Home  Stay )

                     2.  สามารถบริหารจัดการโฮมสเตย์  และจัดกิจกรรมนำเที่ยวได้

                     3.  มีความตระหนัก และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม การอนุรักษ์วัฒนธรรมของท้องถิ่น

                   4.  เนื้อหาหลักสูตร  เป็นการนำหัวข้อหลัก ( Theme )  ที่กำหนดไว้มาเขียน ซึ่งเนื้อหาสาระของหลักสูตร  จะต้องตอบสนองต่อการบรรลุตามวัตถุประสงค์ของหลักสูตรบาทา  ( Taba. 1973 : อ้างถึงใน หรรษา  นิลวิเชียร. 2544 : 126 )  เสนอแนะเกณฑ์ในการเลือกเนื้อหาของหลักสูตร  ซึ่งเนื้อหาของหลักสูตรจะต้องถูกต้องและมีความสำคัญ  ซึ่งสะท้อนให้เห็นความรู้ที่เป็นวิทยาศาสตร์ที่ทันสมัยและเป็นความรู้พื้นฐานที่สำคัญ  เนื้อหาจะต้องสอดคล้องกับสภาพสังคมและวัฒนธรรมในปัจจุบัน  มีความสมดุลทั้งความกว้างและความลึก  สนองวัตถุประสงค์หลากหลายอันได้แก่การหาความรู้ใหม่  การคิดอย่างประสิทธิภาพ  เจตคติ  ความสนใจ  นิสัยที่เหมาะสมและทักษะสอดคล้องกับประสบการณ์ของผู้เรียน  และผู้เรียนสามารถเรียนได้  และสอดคล้องกับความต้องการและความสนใจของผู้เรียน

                   5.  เวลาเรียน  ให้ระบุเวลาเรียนตลอดหลักสูตร  ใช้เวลากี่ชั่วโมง  และแยกเป็นภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ  ใช้เวลาทั้งหมดกี่ชั่วโมง  การกำหนดเวลาเรียนต้องมีความเหมาะสมกับเนื้อหาและวิธีการสอน

                   6.  แหล่งการเรียนรู้และสื่อประกอบการเรียน  บอกแหล่งการเรียนรู้และสื่อประกอบการเรียน  เช่น  ศึกษาจากเอกสารวิชาการ  ศึกษาจาก VCD  ศึกษา Website ศึกษาจากผู้รู้ และภูมิปัญญาท้องถิ่น  เป็นต้น

                   7.  การวัดและประเมินผล  ระบุว่ามีการวัด และประเมินผลด้วยวิธีใด  เช่น  การสังเกต  การทดสอบ  การวัดจากชิ้นงาน  เป็นต้น

                   8.  ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ   บอกความคาดหวังของผลลัพธ์ทางการศึกษา ทั้งในระดับกว้างและระดับเฉพาะ  เช่น

                         1.  ผู้เรียนสามารถบริหารจัดการโฮมสเตย์ได้

                         2.  ผู้เรียนและชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น  เกิดความเข้มแข็งของเศรษฐกิจของชุมชน

                         3.  ชุมชนมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา  เพื่อพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์

                  9. โครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร ให้นำหัวข้อหลักและหัวข้อย่อย เนื้อหาของหลักสูตรในแต่ละเรื่องทั้งหมดมาเขียนไว้พร้อมระบุจำนวนชั่วโมง ในแต่ละหัวข้อหลัก

****************************

**จากหลักสูตร..ก็สู่การจัดทำหน่วยการเรียนรู้และแผนการจัดการเรียนรู้ต่อไป

ตัวอย่าง

การเขียนหลักสูตรท้องถิ่น 

ชื่อหลักสูตร …….................................……………

ความสำคัญ

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

จุดมุ่งหมาย

1. ………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

วัตถุประสงค์

1. ………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

เนื้อหาของหลักสูตร

            ประกอบด้วยเนื้อหา ……….. เรื่อง  ดังนี้

1. ………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

4. ………………………….......................................................................…………………………………………….

5. …………………………...........................................................……………………………………………………….

เวลาเรียน

            ใช้เวลาเรียนทั้งหมด ……… ชั่วโมง

            ภาคทฤษฎี …………….. ชั่วโมง

            ภาคปฏิบัติ …………….. ชั่วโมง

แหล่งการเรียนรู้และสื่อประกอบการเรียน

1. ………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

4. ………………………….......................................................................…………………………………………….

5. …………………………...........................................................……………………………………………………….

การวัดผลประเมินผลการเรียน

            วิธีการวัดและประเมินผลการเรียน  ประกอบด้วย

1.………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

4. ………………………….......................................................................…………………………………………….

5. …………………………...........................................................……………………………………………………….

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

1.………………………….......................................................................…………………………………………….

2. …………………………...........................................................……………………………………………………….

3. …………………………...........................................................……………………………………………………….

4. ………………………….......................................................................…………………………………………….

5. …………………………...........................................................……………………………………………………….

โครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร  ประกอบด้วยเนื้อหา ………. เรื่อง  ดังนี้

            เรื่องที่ 1 …………………………………………………… จำนวน ………………. ชั่วโมง

            1.1 ………………………............................................................................………………………………………

………………………………………………….....................................................................................................………….

            1.2 ………………………………………………............................................................................………………

……………………………....................................................................................................……………………………….

            1.3 ………………………………............................................................................……………………………..

…………………………………………………..................................................................................................…………..

            เรื่องที่ 2 …………………………………………………… จำนวน ………………. ชั่วโมง

             1.1 ………………………............................................................................………………………………………

………………………………………………….....................................................................................................………….

            1.2 ………………………………………………............................................................................………………

……………………………....................................................................................................……………………………    

  

(ตัวอย่าง) หลักสูตรท้องถิ่น

ชื่อหลักสูตร      หลักสูตรการพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์

ความสำคัญ     

            การพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์  เป็นรูปแบบของการประกอบอาชีพของประชาชน  โดยได้นำต้นทุนทางสังคม คือ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมาบริหารจัดการและเพิ่มมูลค่าจูงใจให้นักท่องเที่ยวเข้ามาสัมผัสกับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในรูปแบบโฮมสเตย์  ในการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาโฮมสเตย์  ยึดหลักการของการศึกษาตลอดชีวิต  โดยให้สังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา  เน้นการพัฒนาสาระและกระบวนการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน  ควบคู่กับสร้างองค์ความรู้ให้กับผู้ประกอบการโฮมสเตย์  ภายใต้ยุทธศาสตร์การใช้ต้นทุนทางธรรมชาติ  ทุนทรัพยากรบุคคล  ทุนภูมิปัญญาและแหล่งเรียนรู้  ทุนทางวัฒนธรรม  ทุนงบประมาณของรัฐ และทุนทางความรู้มาใช้จัดกิจกรรมการเรียนรู้

            การศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์  เป็นการจัดการกิจกรรมการเรียนรู้ที่เสริมสร้างศักยภาพให้ผู้ประกอบอาชีพโฮมสเตย์มีความรู้  และสามารถพัฒนาตนเองและกลุ่มไปสู่การบริหารจัดการที่มีมาตรฐาน เป็นไปตามหลักการของโฮมสเตย์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับตนเอง  บุคคลภายนอก  ได้แก่  นักท่องเที่ยวและเครือข่าย  นำไปสู่การเชื่อมโยงองค์ความรู้ที่หลากหลาย ซึ่งเกิดจากประสบการณ์ตรงของการจัดกิจกรรมการท่องเที่ยวของชุมชน  โดยชุมชน

จุดมุ่งหมาย

            1.  เพื่อให้ชุมชนในท้องถิ่น ได้พัฒนาคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้น โดยนำหลักของการจัดโฮมสเตย์มาพัฒนา
            2.  เพื่อส่งเสริมสนับสนุนให้ชุมชน ท้องถิ่นมีความรู้  เกิดทักษะการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนเพื่อชุมชน

วัตถุประสงค์  เพื่อให้ผู้เรียน

            1.  เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้และความเข้าใจแนวทางการพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์
            2.  เพื่อให้ผู้เรียนมีการพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์ได้อย่างเหมาะสมกับสภาพพื้นที่
            3.  เพื่อให้ผู้เรียนความสามารถในการบริหารจัดการอาชีพโฮมสเตย์ได้
            4.  เพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะในการจัดกิจกรรมโฮมสเตย์ได้อย่างมีมาตรฐาน

เนื้อหาของหลักสูตร   ประกอบด้วยเนื้อหา 12  เรื่อง  ดังนี้

            1.  สถานการณ์การท่องเที่ยวอดีต  ปัจจุบัน และอนาคต

            2.  นโยบายการท่องเที่ยวของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2546 – 2549

            3.  ความรู้พื้นฐานในการจัดโฮมสเตย์

            4.  แนวทางการจัดกิจกรรมนำเที่ยว

            5. เทคนิคการให้บริการสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

            6.  เทคนิคการให้บริการสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

            7.  ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการเป็นมัคคุเทศก์

            8.  แนวทางการสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวโฮมสเตย์

            9.  การศึกษาดูงานในแหล่งประกอบการโฮมสเตย์

          10.  เทคนิคการประกอบอาหารสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

          11.  การปฐมพยาบาลเบื้องต้น

          12.  ภาษาอังกฤษ เพื่อการท่องเที่ยวสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

เวลาเรียน   

            หลักสูตรการพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์  ใช้เวลาเรียนทั้งหมด 48 ชั่วโมง

            ภาคทฤษฎี         27  ชั่วโมง

            ภาคปฏิบัติ         21  ชั่วโมง

แหล่งการเรียนรู้และสื่อประกอบการเรียน

            1.  เนื้อหาวิชาการพัฒนาอาชีพโฮมสเตย์  ประกอบด้วยเนื้อหา  12  เรื่อง

            2.  ศึกษาดูงานสถานประกอบการภายใน  ภายนอก

            3.  ใบความรู้

            4.  การพบกลุ่มเรียนรู้

การวัดผลประเมินผลการเรียน 

     วิธีการวัดและประเมินผลการเรียน  ประกอบด้วย

            1.  การสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้ / การรับรู้ / การมีส่วนร่วม

            2.  การสังเกตการปฏิบัติจริงในการรับนักท่องเที่ยว

            3.  สมุดเยี่ยมแสดงความคิดเห็นของนักท่องเที่ยว

            4.  กิจกรรมของกลุ่ม

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

            1.  ผู้เรียนมีความรู้ และความเข้าใจ การบริหารจัดการโฮมสเตย์

            2.  ผู้เรียนมีแนวทางการพัฒนาโฮมสเตย์ได้อย่างยั่งยืน

            3.  ผู้เรียนมีทักษะการบริหารจัดการโฮมสเตย์

            4.  ผู้เรียนสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการโฮมสเตย์ได้

โครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร  

ประกอบด้วยเนื้อหา 12  เรื่อง ดังนี้

            เรื่องที่ 1  สถานการณ์การท่องเที่ยวอดีต  ปัจจุบันและอนาคต  จำนวน 3  ชั่วโมง   

                          1.  สถานการณ์การท่องเที่ยวอดีต  ปัจจุบัน  และอนาคต

                          2.  บทบาทการท่องเที่ยวของไทย

             เรื่องที่ 2  นโยบายการท่องเที่ยวของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2546 – 2549  จำนวน 3  ชั่วโมง        

                          1.  นโยบายการท่องเที่ยวของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2546 – 2549

                          2.  นโยบายด้านการบริการและการท่องเที่ยว

                          3.  นโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา

            เรื่องที่ 3  ความรู้พื้นฐาน และมาตรฐานการจัดการโฮมสเตย์  จำนวน 4  ชั่วโมง  

                          1.  ความรู้พื้นฐานในการจัดโฮมสเตย์

                          2.  มาตรฐานการจัดโฮมสเตย์

            เรื่องที่ 4  แนวทางการจัดกิจกรรมนำเที่ยว  จำนวน 4  ชั่วโมง

                          1.  รายการนำเที่ยว

                          2.  การจัดทำรายการนำเที่ยว

                          3.  การเสนอรายการนำเที่ยวแก่นักท่องเที่ยว

            เรื่องที่ 5  เทคนิคการต้อนรับนักท่องเที่ยว จำนวน 4  ชั่วโมง  

                          1.  การต้อนรับนักท่องเที่ยว

                               1.1  หลักในการให้การต้อนรับ

                               1.2  ลักษณะการต้อนรับที่ดี

                               1.3  คุณสมบัติของผู้ทำงานต้อนรับ

                               1.4  ข้อควรระวังในการต้อนรับ

                          2.  การบริการนักท่องเที่ยว

                               2.1  วิธีปฏิบัติในการให้บริการที่เป็นเลิศ

                               2.2  เทคนิคการบริการสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

                               2.3  ความหมายและความสำคัญของการต้อนรับและการให้บริการ

            เรื่องที่ 6  เทคนิคการให้บริการสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์  จำนวน 4  ชั่วโมง 

                          1.  เทคนิคการบริการสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์

                          2.  ความหมาย  ลักษณะ  คุณสมบัติของผู้ให้บริการ

                          3.  วิธีปฏิบัติการให้บริการที่เป็นเลิศ

            เรื่องที่ 7  ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการเป็นมัคคุเทศก์  จำนวน 4  ชั่วโมง   

                          1.  ความหมายนของมัคคุเทศก์

                          2.  ประโยชน์ของมัคคุเทศก์

                          3.  บทบาทและหน้าที่ของมัคคุเทศก์

                          4.  ความรู้ทั่วไปสำหรับมัคคุเทศก์

                          5.  มนุษย์สัมพันธ์ของมัคคุเทศก์

                          6.  บุคลิกภาพของมัคคุเทศก์

                          7.  การให้บริการที่ดีของมัคคุเทศก์

                           8. ปัจจัยและหลักการสำคัญของมัคคุเทศก์

            เรื่องที่ 8  แนวทางการสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวโฮมสเตย์  จำนวน 3  ชั่วโมง

                          1.  ความหมายของการมีส่วนร่วมของชุมชนและการสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยว

                          2.  องค์ประกอบการท่องเที่ยว

                          3.  การสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยว

            เรื่องที่ 9  การศึกษาดูงานในแหล่งประกอบการโฮมสเตย์  จำนวน 7  ชั่วโมง 

                          1.  องค์ประกอบสำคัญของการศึกษาดูงานในแหล่งประกอบการ

                          2.  ขั้นตอนการเรียนรู้ในระหว่างการศึกษาดูงาน

                          3.  ข้อเสนอแนะข้อดีและข้อจำกัดของการศึกษาดูงาน

            เรื่องที่ 10  เทคนิคการประกอบอาหารสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์  จำนวน 3  ชั่วโมง           

                          1.  ความหมายของอาหารสารอาหารการโภชนาการ

                          2.  อาหารหลัก 5 หมู่

                          3.  เคล็ดลับในการปรุงอาหารประเภทต่างๆ

            เรื่องที่ 11  การปฐมพยาบาลเบื้องต้น  จำนวน 3  ชั่วโมง   

                          1.  การปฐมพยาบาลเบื้องต้น

                          2.  หลักทั่วไปในการปฐมพยาบาล

                          3.  การปฐมพยาบาลในลักษณะต่างๆ

            เรื่องที่ 12  ภาษาอังกฤษเพื่อการท่องเที่ยวสำหรับผู้ประกอบการโฮมสเตย์  จำนวน 6  ชั่วโมง     

                          1.  คำศัพท์การทักทายทั่วไป

                          2.  คำศัพท์จำนวนนับ

                          3.  คำศัพท์เกี่ยวกับอาหาร

*************************

แนวคิดและจุดเน้นของการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น

แนวคิดการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น

การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานต่อไปนี้
1. พื้นฐานของพุทธศาสนา
        1.1 อริยสัจ 4 พุทธศาสนาเป็นพื้นฐานของชีวิต ประเพณี วัฒนธรรมของผู้เรียน ดังนั้นในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นให้สอดคล้องกับชีวิตของผู้เรียนและชุมชนจึงต้องเริ่มจากปัญหา เพื่อแก้ไข
        1.2 อิทัปปัจจยตา หลักพุทธศาสนาเชื่อว่า เพราะมีสิ่งนี้ สิ่งนั้นจึงตามมา หรือเมื่อมีแล้ว อย่างนั้นจะตามมา ทุกอย่างมีความเกี่ยวข้องกัน ไม่เป็นอิสระแต่เป็นองค์รวม
1.3 เชื่อว่าทุกสิ่งมาจากเหตุ ที่ผ่านมาการเรียนการสอนเน้นการท่องจำมากกว่าการสอนให้เหตุผล ดังนั้น การเรียนการสอนต้องให้คนได้เรียนรู้การหาสาเหตุที่แท้จริงของปัญหา

2. ความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผู้ใหญ่ (คิดเป็น)
คิดเป็น มีความเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนต้องการมีความสุข แต่ความสุขแต่ละคนแตกต่างกัน เนื่องจากชีวิตมนุษย์มีความแตกต่างกัน การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนจึงต้องหลากหลาย และสอดคล้องกับความต้องการ ความแตกต่างของแต่ละคนและชุมชน

ประกอบด้วย 6 ขั้นตอน คือ
2.1 ขั้นหาสาเหตุของปัญหา เป็นการหาข้อมูลมาวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้น
2.2 ขั้นวิเคราะห์ เป็นการวิเคราะห์ทางเลือกในการแก้ปัญหา โดยใช้ข้อมูลมาประกอบ
2.3 ขั้นตัดสินใจ ได้ทางเลือกแล้วจึงแก้ปัญหาในทางที่มีข้อมูลต่างๆสมบูรณ์ที่สุด
2.4 ขั้นตัดสินใจไปสู่การปฏิบัติ เมื่อตัดสินใจเลือกทางเลือกแล้วต้องยอมรับว่าเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด
2.5 ขั้นปฏิบัติในการแก้ปัญหา เป็นการประเมินผล เพื่อนำมาสู่กระบวนการคิดแก้ปัญหาใหม่
2.6 การให้การศึกษาเพื่อไปสู่การคิดเป็น โดยผู้เรียนสำรวจปัญหาที่เกิดขึ้น วิเคราะห์สาเหตุ แล้วเลือกวิธีแก้ปัญหาที่ดีที่สุด โดยคำนึงถึงความชอบธรรม แล้วกลับมาตรวจสอบสาเหตุของปัญหา เพื่อแนวทางแก้ปัญหาในวงจรใหม่ต่อไป
3. พื้นฐานของชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมไทย
หลักสูตรท้องถิ่น เป็นหลักสูตรที่พัฒนาจากสภาพปัญหาและความต้องการของผู้เรียน โดยผู้เรียน ครู และชุมชนร่วมกันสร้าง ผู้เรียนจึงเกิดการเรียนรู้และสามารถนำไปใช้ในชีวิตจริงได้
3.1 ชีวิต ประเพณีและวัฒนธรรมของผู้เรียน ข้อมูลต่างๆที่เกี่ยวกับผู้เรียนที่ได้จากการสำรวจ ซึ่งตอบสนองต่อการจัดกระบวนการเรียนการสอน และการแสวงหาความรู้
3.2 ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชีวิตของมนุษย์จะเติบโตในลักษณะองค์รวม ต้องเกี่ยวข้องกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่อาศัย รวมทั้งสามารถอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างมีคุณค่า
4. หลักการเรียนรู้
หลักสูตรท้องถิ่นของกรมการศึกษานอกโรงเรียนพัฒนาบนพื้นฐานทางวิชาการ โดเน้นหลักการต่อไปนี้
4.1 การเรียนรู้แบบองค์รวมหรือแบบสหวิทยาการ การเรียนการสอนแบบแยกส่วน บางครั้งอาจใช้ได้ในบางจุด การสอนแบบองค์รวมเหมาะกับชีวิตจริง
4.2 เน้นการบูรณาการความรู้สู่การนำไปใช้ในชีวิตจริง การจัดการเรียนการสอนควรจัดให้เกิดความสอดคล้องระหว่างการเรียนรู้และการทำงาน หรือชีวิตจริง ควรเป็นเรื่องราวที่เป็นจริง สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้
4.3 การขยายผลและการประยุกต์ความรู้ไปใช้ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ส่งผลให้ผู้เรียนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้ ต้องจัดกิกรรมการเรียนการสอนให้ครบตามทฤษฎีเชิงระบบ คือ ขั้น1 input การแสวงหาและการถ่ายทอดความรู้ร่วมกันระหว่างครูและผู้เรียน ขั้น 2 process กระบวนการที่ผู้เรียนนำความรู้ที่ได้ไปขยายผลหรือประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง และขั้นที่ 3 output การแสดงผลที่เกิดจากการเรียนรู้ของการนำความรู้ไปขยายผลหรือประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง
4.4 เน้นการต่อยอดความคิดมากกว่าการถ่ายทอดความรู้เพียงอย่างเดียว มนุษย์ถ้าคิดได้ คิดเป็น จะสามารถแสวงหาความรู้ได้โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้ในลักษณะที่ปฏิบัติจริงหลายๆกระบวนการรวมทั้งเรียนรู้เพื่อใช้ประโยชน์ เพื่อส่งผลต่อการดำเนินชีวิต
4.5 ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง การจัดการเรียนการสอนต้องใช้เทคนิคและกระบวนการโดยคำนึงถึงผู้เรียนเป็นหลัก ให้ผู้เรียนได้เรียนจากสภาพชีวิตความเป็นอยู่ผสมผสานกับทฤษฎีความรู้เพิ่มเติม
4.6 พื้นฐานของทฤษฎีเชิงระบบ คำว่าระบบ คือ การนำองค์ประกอบหลายๆส่วนมาสอดประสานกันอย่างสอดคล้อง และส่งเสริมซึ่งกันและกัน การพัฒนากิจกรรมการเรียนการสอนตามหลักสูตรท้องถิ่นโดยวิธีของทฤษฎีเชิงระบบพัฒนาตามขั้นตอน ดังนี้
4.6.1 ปัญหา (แท้) คือปัญหาที่เกิดจากเหตุ
4.6.2 ความต้องการ (ที่เป็นรูปธรรม)
4.6.3 หัวข้อเนื้อหา (ที่เป็นรูปธรรม)
4.6.4 สาระสำคัญ
4.6.5 วัตถุประสงค์
4.6.6 กระบวนการเรียนรู้ที่ครอบคลุม I-P-O
4.6.7 สื่อการเรียนการสอน
4.6.8 การประเมินผล

4.7 ทฤษฎีเชิงการสร้างปัญญา การเรียนรู้เกิดจากการสร้างความรู้โดยตรง เมื่อผู้เรียนมีข้อมูลอาจจะกระทำด้วยตนเองหรือเกิดจากการเปลี่ยนแปลง พูดคุยกับกลุ่มอื่น ผู้เรียนจะได้ประสบการณ์ใหม่ มีการจัดระบบเป็นหมวดหมู่ ถือว่าผู้เรียนมีสาระของเนื้อหา

      4.8 การใช้ผู้ชำนาญการในท้องถิ่น การจัดการเรียนการสอนชุมชนจึงเป็นภูมิปัญญาด้านต่างๆ รวมทั้งตัวผู้เรียนด้วยที่สามารถนำมาใช้เป็นสื่อเพื่อการเรียนรู้ โดยเฉพาะหลักสูตรท้องถิ่นซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับสภาพปัญหา ความเป็นอยู่ในชุมชน

        4.9 การศึกษาตลอดชีวิต หลักสูตรท้องถิ่นถือเป็นกระบวนการจัดการศึกษาที่ส่งผลให้คนสามารถจัดการกับชีวิตด้วยตนเอง สามารถอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุข    แนวคิดที่สำคัญในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น อยู่บนรากฐานของหลักศาสนาและการศึกษาที่สอนให้คนเป็นผู้มีความคิด รู้จักตนเอง บนพื้นฐานชีวิต ประเพณีและวัฒนธรรม ซึ่งการจัดการเรียนการสอนเป็นเรื่องสอดคล้องกับสภาพปัญหาความเป็นอยู่ของผู้เรียนที่อยู่ในชุมชนนั้นๆ

จุดเน้นของการพัฒนาและการสร้างหลักสูตรท้องถิ่น
      จุดเน้นของการพัฒนาและการสร้างหลักสูตรท้องถิ่นเพื่อให้การจัดการศึกษาสอดคล้อง อำนวยประโยชน์ต่อนักเรียนในการพัฒนาคุณภาพชีวิต อาชีพ เศรษฐกิจ ตามเจตนารมณ์นั้น  จุดเน้นของการพัฒนาและการสร้างหลักสูตรท้องถิ่นต้องคำนึงถึง 3 ส่วน คือ
    1. เนื้อหาสาระ ที่ต้องให้นักเรียนได้เรียนรู้และภูมิใจในชุมชนของตนเอง
    2. กระบวนการเรียนการสอน ต้องให้ผู้เรียนได้สัมผัสกับประสบการณ์จริงจากชุมชน
    3. ต้องใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาช่วยในการเรียนการสอน

ลักษณะของหลักสูตรท้องถิ่นที่ดี


หลักสูตรระดับท้องถิ่นที่ดี เป็นหลักสูตรที่ตอบสนองต่อสภาพชีวิตของผู้เรียน 

มีลักษณะดังนี้

    1. ตอบสนองความหลากหลายของปัญหา มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิตมนุษย์ให้เหมาะสม เน้นกระบวนการสอนให้ผู้เรียนฝึกปฏิบัติจริง จนเกิดทักษะ

    2. ส่งเสริมให้ท้องถิ่นมีส่วนร่วม เพื่อให้ผู้เรียนได้รับประโยชน์จากการเรียนรู้จากท้องถิ่น เป็นการเชื่อมโยงระหว่างการเรียนกับชีวิตจริง มีการส่งเสริมให้ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการศึกษา

   3. สอดคล้องกับการดำเนินชีวิตจริง มุ่งเน้นการเรียนรู้อย่างบูรณาการ ไม่แยกส่วนหรือตัดตอนของกระบวนการเรียนรู้และกิจกรรมทางวิชาการ

     4. สามารถพัฒนาเพิ่มขึ้นได้ตลอดเวลา เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนปลงไปตลอดเวลา สามารถปรับเปลี่ยนได้ทันที


     5. ส่งเสริมความเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพของสังคม มุ่งเน้นด้านศีลธรรม จริยธรรม การธำรงไว้ซึ่งสังคมประชาธิปไตย ก่อให้เกิดศรัทธาเชื่อมั่นภูมิใจในภูมิปัญญา  ค่านิยม ความเชื่อ ความคาดหวังและอุดมการณ์ที่ต่างกันของคนในท้องถิ่นกับผููู้สร้างหลักสูตร ปรัชญาการศึกษาของท้องถิ่นกับปรัชญาการศึกษาโดยทั่วไปถูกกำหนดเป็นกรอบในการจัดการศึกษา เน้นความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ ปรัชญาการศึกษาสำหรับท้องถิ่นมองว่าธรรมชาติเป็นถิ่นที่อยู่ของตน แต่ปรัชญาการศึกษาไม่ใส่ใจกับการคงอยู่ของธรรมชาติมากเท่ากับการให้ความสำคัญกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติให้คุ้มค่า และมากที่สุด 

***********************************

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับหลักสูตรท้องถิ่น

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับหลักสูตรท้องถิ่น
หลักสูตรท้องถิ่นได้รับการผลักดันให้มีบทบาทในระบบการจัดการศึกษาของไทย ตั้งแต่ พ.ศ.2533-2542 มีข้อกำหนดเกี่ยวกับการจัดการศึกษาให้สอดคล้องกับสภาพและความต้องการของท้องถิ่น รวมทั้งเปิดโอกาสให้ท้องถิ่นได้มีส่วนร่วม   ในการพัฒนาหลักสูตร 

1. ความหมายของหลักสูตรท้องถิ่น
    หลักสูตรท้องถิ่น เป็นหลักสูตรที่มีความสอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของชุมชนที่ต้องใช้หลักสูตรนั้นๆ นอกจากนี้ยังเป็นหลักสูตรที่พัฒนาขึ้นให้เหมาะสมกับสภาพและความต้องการของท้องถิ่น  เนื่องจากหลักสูตรแกนกลางยังคงมีข้อบกพร่องอยู่หลายประการ (เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน)
    ความหมายตามลักษณะการสร้างหลักสูตรโดยใช้เกณฑ์ที่มาของหลักสูตร สามารถจัดกลุ่มของหลักสูตรท้องถิ่นได้ 2 กลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้
1. หลักสูตรท้องถิ่นในความหมายที่อิงหลักสูตรแม่บทเป็นสำคัญ   หลักสูตรท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรแม่บท เกิดจากการปรับ เพิ่มและขยายหลักสูตรแกนกลางหรือหลักสูตรแม่บททั้งสิ้น
2. หลักสูตรท้องถิ่นในความหมายที่อิงสภาพปัญหาและการตอบสนองต่อความต้องการของท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนเป็นสำคัญ
       หลักสูตรท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาท้องถิ่น และไม่ได้กำหนดชัดเจนว่าหลักสูตรท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรแม่บท โดยให้ความหมายว่าเป็นหลักสูตรที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความเข้มแข็ง ให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนขึ้นในท้องถิ่น 

หลักสูตรท้องถิ่น หมายถึง หลักสูตรที่สร้างขึ้น หรือการพัฒนามาจากหลักสูตรแกนกลาง โดยการปรับ ขยาย เพิ่มหรือสร้างหลักสูตรย่อยขึ้นมาโดยมีเนื้อหาสาระสอดคล้องกับสภาพและความต้องการของแต่ละท้องถิ่น เพื่อให้ผู้เรียนได้มีโอกาสเรียนรู้เรื่องราวของตน เรียนรู้อาชีพและวัฒนธรรมในท้องถิ่นเพื่อนำไปแก้ปัญหา พัฒนาชีวิตของตนเอง ครอบครัวและท้องถิ่นได้

2. ความสำคัญในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น

         ในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น มีผู้เกี่ยวข้องประกอบด้วย โรงเรียน ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยทุกฝ่ายจะช่วยกันกำหนดและพัฒนาหลักสูตร ขั้นตอนความเหมาะสมและความต้องการของตน ผ่านการบริหารในรูปแบบคณะกรรมการโรงเรียน

      การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากในแต่ละท้องถิ่นมีสภาพที่แตกต่างกันออกไป ได้แก่ สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ สังคมและอื่นๆ ประกอบกับการที่ได้นำหลักสูตรแม่บทหรือหลักสูตรจากส่วนกลางที่มีลักษณะกว้าง มีการกำหนดจุดมุ่งหมายเป็นค่านิยมทางการศึกษามากกว่าแนวปฏิบัติไปใช้ในการจัดการเรียนการสอนในระดับท้องถิ่น จึงจำเป็นจะต้องมีการพัฒนาหรือปรับหลักสูตรให้เหมาะสมกับสภาพ และความต้องการของแต่ละท้องถิ่นที่ใช้หลักสูตร เพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ชีวิตจริงในท้องถิ่นของตน รวมทั้งการได้รับประสบการณ์ตรงกับชีวิต

3. ลักษณะการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น
การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นที่ได้ดำเนินการมีหลายลักษณะ เช่น การปรับกิจกรรมการเรียนการสอนหรือจัดกิจกรรมเสริม การปรับรายละเอียดของเนื้อหา การปรับปรุงและเลือกใช้สื่อ การจัดทำสื่อการเรียนขึ้นมาใหม่ การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นในประเทศไทย สามารถกระทำได้ 3 ลักษณะ ดังนี้
      1. การปรับหลักสูตรแม่บทให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของท้องถิ่น โดยการปรับ เพิ่ม และ/หรือขยายเนื้อหาสาระวิชา กิจกรรมการเรียนการสอนในหลักสูตรแม่บท และการปรับ/เพิ่มจัดทำสื่อการเรียนการสอนขึ้นใหม่
      2. การสร้างหลักสูตรหรือรายวิชาใหม่ที่ไม่ได้ปรากฏในหลักสูตรแม่บทให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของท้องถิ่น โดยที่มีหลักสูตรแม่บทเป็นกรอบในการกำหนด
      3. การสร้างหลักสูตรสำหรับท้องถิ่นใหม่ให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของท้องถิ่น โดยไม่ต้องมีหลักสูตรแม่บทเป็นกรอบในการกำหนด ซึ่งอาจจัดทำเป็นหลักสูตรระยะสั้นเกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งในท้องถิ่น