จากการศึกษาองค์ประกอบของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ พบว่า ทุกองค์ประกอบแสดงถึงการอิงปรัชญาการศึกษาทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน โดยปรากฏแนวคิด หลักการในรายละเอียดของแต่ละองค์ประกอบ ดังนี้
๑. วิสัยทัศน์ : มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ซึ่งเป็นกำลังของชาติให้เป็นมนุษย์ที่มีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลโลก ยึดมั่นในการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีความรู้และทักษะพื้นฐาน รวมทั้ง เจตคติ ที่จำเป็นต่อการศึกษาต่อ การประกอบอาชีพและการศึกษาตลอดชีวิต โดยมุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญบนพื้นฐานความเชื่อว่า ทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ
ในประเด็นวิสัยทัศน์ ที่เป็นเจตนารมณ์ของหลักสูตรฯ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
(๑)แนวคิดปรัชญาการศึกษาธรรมชาตินิยม(Naturalism)ประสบการณ์นิยม(Experimentalism) และก้าวหน้านิยม (Progressivism) เป็นแนวคิดและหลักการของสากล และแนวคิดปรัชญาการศึกษาของไทย คือ แนวคิดของศาสตราจารย์สาโรช บัวศรี ดังนี้
- การศึกษาเป็นเรื่องของการพัฒนาตัวผู้เรียน การศึกษาหมายถึง “ความเจริญงอกงาม” (growth) ดังกำหนดในวิสัยทัศน์ว่า “..มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ให้เป็นมนุษย์ที่มีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลโลก..” นั่นก็คือความเจริญงอกงามของผู้เรียนที่เกิดจากการเรียนรู้นั่นเอง
- มุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ(child centered) บนพื้นฐานความเชื่อว่า ทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ ซึ่งเป็นไปตามแนวคิดของ จอนห์น ดิวอี้ คือ “การเรียนรู้จากการกระทำ Learning by doing)
- การศึกษามีความมุ่งหมายทางจริยธรรม เป็นคุณภาพของผู้เรียน ดังปรากฏในวิสัยทัศน์
- การศึกษาต้องส่งเสริมวิถีชีวิตแบบประชาธิปไตยที่ยึดหลักเสรีภาพของมนุษย์
- การพัฒนาความเป็นอิสรภาพของมนุษย์ (autonomy) และความเข้าใจตนเอง(self-knowledge)
- การเพิ่มศักยภาพของตนเองในการที่จะเลือกวิถีชีวิต
- แนวทางตามหลักพุทธธรรม นำสู่จุดหมายของการศึกษาได้ ด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา และการเรียนรู้เกี่ยวกับ ตนเอง สิ่งแวดล้อม และ การปฏิสัมพันธ์ระหว่างตนเองกับสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการเรียนรู้จริยธรรม
- การระบุวิสัยทัศน์ของหลักสูตรฯ ที่ครอบคลุมความสามารถของผู้เรียนที่เกิดจากการเรียนรู้ดังกล่าวเป็นไปตามแนวคิดของกลุ่มนักก้าวหน้านิยม ที่กล่าวถึงการสรุปรวมวิธีการสร้างหลักสูตรโดยยึดวัตถุประสงค์เป็นหลัก ที่เกิดจากการวิเคราะห์กรอบแนวคิด ๕ ประการ คือ (๑)ความจำเป็นหรือความต้องการพื้นฐานของผู้เรียน (๒)ปัญหาของสังคม (๓)พิจารณาจากหลักการ แนวคิดของแต่ละสาระ/วิชา (๔)พิจารณาจากปรัชญาการศึกษาเพื่อเป็นแนวทางกว้างๆในการกำหนดวัตถุประสงค์ และ (๕) การใช้หลักของจิตวิทยาการเรียนรู้ เพื่อช่วยในการกำหนดวัตถุประสงค์
(๒) ทฤษฎีการศึกษา การกำหนดวิสัยทัศน์ ได้อิงทฤษฎีกลุ่มก้าวหน้านิยม (Progressivism) หรือกลุ่มประสบการณ์นิยม ที่มีแนวคิดและหลักการเกี่ยวข้องกับการกำหนดวิสัยทัศน์ของหลักสูตร ดังนี้
- การศึกษา คือ ความเจริญงอกงาม
- การศึกษาคือ ชีวิต เพื่อสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้ โดยการกำหนดเป็นวิสัยทัศน์ที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคนมีความรู้ และทักษะพื้นฐาน เจตคติ ที่จำเป็นต่อการเรียนรู้ การประกอบอาชีพและการศึกษาตลอดชีวิต
- แนวความคิดของกลุ่มนักก้าวหน้าที่ให้ความสำคัญกับวิถีชีวิตและค่านิยมประชาธิปไตยที่ช่วยให้เกิดบรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างเสรี และนำมาซึ่งความเจริญงอกงามทางปัญญา
- การศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน
- ผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ
- ทุกประเด็นทั้งหมดดังกล่าวนำมากำหนดวิสัยทัศน์หลักสูตรที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ซึ่งเป็นกำลังของชาติให้เป็นมนุษย์ที่มีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลโลก
(๓)ทฤษฎีการเรียนรู้ การกำหนดวิสัยทัศน์อิงทฤษฎีการเรียนรู้กลุ่มธรรมชาตินิยม (Natural Unfoldment)
- จัดการศึกษาโดยมุ่งปลดปล่อยศักยภาพของมนุษย์ตามธรรมชาติ
- จัดการเรียนรู้ให้เด็กเป็นศูนย์กลาง ให้เสรีภาพแก่เด็กที่จะเรียนรู้ตามความต้องการและตามความสนใจ เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้อย่างอิสระ
(๔)ทฤษฎีการสอน :อิงทฤษฎีการสอนโดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง(Student-Centered Instruction)
- แนวคิดในการสอนครูต้องคำนึงถึงการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นสำคัญ
- ครูต้องช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้วยวิธีการต่างๆ
- ผู้เรียนเรียนรู้โดยการกระทำ (learning by doing)
- การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ต้องเปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้ มีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนรู้อย่างตื่นตัวและได้ใช้กระบวนการเรียนรู้ต่างๆ จะนำไปสู่การเกิด “การเรียนรู้ที่แท้จริง “
- ผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นทั้งความรู้ความเข้าใจ ทักษะ เจตคติ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ฯลฯ จากกระบวนการที่ผู้เรียนรับรู้และจัดกระทำต่อสิ่งเร้าต่างๆ เพื่อสร้างความหมายของสิ่งที่เรียนรู้นั้นเชื่อมโยงกับความรู้และประสบการณ์เดิมของตน จนเกิดเป็นความหมายที่ตนเข้าใจอย่างแท้จริง
- จากแนวคิดทั้งหมดนำมากำหนดเป็นวิสัยทัศน์ของหลักสูตร ที่มุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญบนพื้นฐานความเชื่อว่าทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ
๒. หลักการ : หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน กำหนดไว้ ๖ ข้อ สรุปโดยสังเขป ดังนี้ (๑)เพื่อความเป็นเอกภาพของชาติ มีจุดหมายและมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายเพื่อพัฒนาผู้เรียน ให้มีความรู้ ทักษะ เจตคติ และคุณธรรมบนพื้นฐานของความเป็นไทยควบคู่กับความเป็นสากล (๒)เพื่อปวงชน ทุกคนมีโอกาสได้รับการศึกษาอย่างเสมอภาคและมีคุณภาพ (๓)กระจายอำนาจ สังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาสอดคล้องกับสภาพและความต้องการของท้องถิ่น (๔)โครงสร้างยืดหยุ่นทั้งสาระการเรียนรู้ เวลาและการจัดการเรียนรู้ (๕) เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ (๖) เป็นหลักสูตรสำหรับ ๓ ระบบ คือในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย เทียบโอนผลการเรียนรู้ได้
ในประเด็นหลักการของหลักสูตรฯ รวม ๖ ข้อ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
(๑)แนวคิดปรัชญาการศึกษา : อิงปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ปรัชญาการศึกษา อัตภาวะนิยม (Existentialism) และ ปรัชญาพิพัฒนนิยม (Progressivism) แนวคิดได้แก่
- เน้นการส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยมุ่งให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ เจตคติ และคุณธรรมบนพื้นฐานความเป็นไทยควบคู่กับความเป็นสากล
- การสร้างอุปนิสัยและรสนิยมที่ฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลในทางปฏิบัติที่จะมีต่อส่วนรวม
- ความเชื่อเกี่ยวกับหลักสูตรที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกเรียนรู้อย่างกว้างขวาง
- การเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) แนวคิดนี้จะให้ความสำคัญ เรื่องของการปฏิบัติ หรือ “ลงมือทำ”
- จอห์นดิวอี้เน้นความสำคัญของประชาธิปไตย จริยธรรม เน้นให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์ (experience) ลงมือทำและแก้ปัญหาด้วยตัวเอง
(๒) ทฤษฎีการศึกษา : อิงทฤษฎีการศึกษา พิพัฒนวาท (Progressivism) และทฤษฎีการศึกษาบูรณาวาท (Reconstructionism)
· มีแนวคิดว่าการศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน
· เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา
· มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ โดยนำแนวคิดของทฤษฎีการศึกษานี้มากำหนดหลักการของหลักสูตร ข้อที่ ๑ เป็นหลักสูตรการศึกษาสำหรับพัฒนาเด็กและเยาวชนให้มีความรู้ ทักษะ เจตคติ และคุณธรรมบนพื้นฐาน ของความเป็นไทยควบคู่กับความเป็นสากล และข้อ ๕ เป็นหลักสูตรการศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
· ส่งเสริมให้โรงเรียนมีบทบาทในการปฏิรูปสังคม เพื่อใช้การศึกษาเป็นปัจจัยในการสร้างสังคมใหม่ที่มีความเสมอภาค และเกิดความเป็นธรรม
· แนวคิดของทั้ง ๒ ทฤษฎีดังกล่าว ได้นำมากำหนดเป็นหลักการของหลักสูตรที่เน้นการศึกษาเพื่อปวงชน ที่ประชาชนทุกคนมีโอกาสได้รับการศึกษาอย่างเสมอภาค มีคุณภาพ อย่างทั่วถึง
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ : อิงทฤษฎีการเรียนรู้กลุ่มธรรมชาตินิยม (Natural Unfoldment) ทฤษฎีพัฒนาการทางสติปัญญา (Intellectual Development) ของเพียเจต์ และ ทฤษฎีเครื่องหมาย (Sign Theory)
- มนุษย์สามารถพัฒนาตนเองไปตามธรรมชาติ
- การเรียนรู้ของเด็กเป็นไปตามพัฒนาการทางสติปัญญา
- ในการพัฒนาเด็ก ควรคำนึงถึงพัฒนาการทางสติปัญญาของเด็ก
- จัดการเรียนรู้ให้เด็กเป็นศูนย์กลาง ให้เสรีภาพแก่เด็กที่จะเรียนรู้ตามความต้องการและตามความสนใจ เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้อย่างอิสระ
- การเรียนรู้เกิดจากการใช้เครื่องหมายเป็นตัวชี้ทางให้แสดงพฤติกรรมไปสู่จุดหมายปลายทาง ซึ่งนำมากำหนดเป็นหลักการของหลักสูตร ข้อ ๑ เพื่อความเป็นเอกภาพของชาติ มีจุดหมายและมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายเพื่อพัฒนาผู้เรียน ให้มีความรู้ ทักษะ เจตคติ และคุณธรรม
- การนำแนวคิดของทฤษฎีการเรียนรู้มาใช้ในการกำหนดหลักการของหลักสูตร ในข้อ ๔-๖ ที่มีหลักการให้เป็นหลักสูตรการศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ มีโครงสร้างยืดหยุ่นทั้งด้านสาระการเรียนรู้เวลาและการจัดการเรียนรู้ และเป็นหลักสูตรการศึกษาสำหรับการศึกษาในระบบ นอกระบบ ตามอัธยาศัย ครอบคลุมทุกกลุ่มเป้าหมาย สามารถเทียบโอนผลการเรียนรู้และประสบการณ์ได้
(๔)ทฤษฎีการสอน อิงทฤษฎีการสอนโดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Student–Centered Instruction)
· แนวคิดคือ ในการสอนครูต้องคำนึงถึงการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นสำคัญและช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้วยวิธีการต่างๆ
· เรียนรู้โดยการกระทำ (learning by doing) คือการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้
· เรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมในกิจกรรมอย่างตื่นตัวและใช้กระบวนการเรียนรู้ต่างๆ นำไปสู่การเกิดการเรียนรู้ที่แท้จริง
· ผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นทั้งที่เป็นความรู้ความเข้าใจ ทักษะ เจตคติ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ฯลฯ จากกระบวนการที่ผู้เรียนรับรู้และจัดกระทำต่อสิ่งเร้าต่างๆ เพื่อสร้างความหมายของสิ่งที่เรียนรู้นั้นเชื่อมโยงกับความรู้และประสบการณ์เดิมของตน จนเกิดเป็นความหมายที่ตนเข้าใจอย่างแท้จริง ซึ่งหลักสูตรแกนกลางฯได้นำแนวคิดของทฤษฎีการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Student – Centered Instruction) มาเป็นหลักการของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ เป็นหลักสูตรการศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
๓.จุดหมายของหลักสูตรที่มุ่งให้เกิดกับผู้เรียน ๕ ประการ คือ (๑) มีคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ เห็นคุณค่าของตนเอง มีวินัยและปฏิบัติตนตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (๒) มีความรู้ ความสามารถในการสื่อสาร การคิด การแก้ปัญหา การใช้เทคโนโลยี และมีทักษะชีวิต (๓ )มีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี มีสุขนิสัย และรักการออกกำลังกาย (๔) มีความรักชาติ มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ยึดมั่นในวิถีชีวิตและ การปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข(๕) มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย การอนุรักษ์และพัฒนาสิ่งแวดล้อม มีจิตสาธารณะที่มุ่งทำประโยชน์และสร้างสิ่งที่ดีงามในสังคม และอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข
ในประเด็นนี้ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑) ปรัชญาการศึกษา : อิงปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม(Pragmatism) อัตภาวะนิยม(Existentialism) และปรัชญาพิพัฒนนิยม (Progressivism) เช่นเดียวกับวิสัยทัศน์และหลักการของหลักสูตร ดังกล่าวข้างต้น เนื่องด้วยเป็นจุดหมายหรือวัตถุประสงค์ของหลักสูตร ที่มุ่งให้เกิดกับผู้เรียนเป็นหลัก ในเรื่อง ความรู้ ทักษะ และค่านิยมที่พึงประสงค์ รวมทั้งการมีคุณธรรม จริยธรรม โดยมีจุดหมายและมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายเพื่อพัฒนาผู้เรียน
(๒) ทฤษฎีการศึกษา : อิงทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท (Progressivism) และทฤษฎีการศึกษาบูรณวาท (Reconstructionism)
- แนวคิดที่ว่าการศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน โดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจและการเรียนรู้โดยวิธีการแก้ปัญหา
- มุ่งส่งเสริมให้สถานศึกษามีบทบาทในการปฏิรูปสังคม เพื่อให้เกิดความเสมอภาค และความเป็นธรรมในสังคมให้มากยิ่งขึ้น และเป็นสังคมประชาธิปไตยอย่างแท้จริง โดยนำแนวคิดของทฤษฎีการศึกษานี้มากำหนดในจุดหมายของหลักสูตร ข้อ ๔-๕ คือ ความรักชาติ การมีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลเมืองโลก รวมทั้งจิตสำนึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย อนุรักษ์และพัฒนาสิ่งแวดล้อมเป็นต้น
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ : อิงกลุ่มมนุษยนิยม (Humanism)
- ให้ความสำคัญกับความเป็นมนุษย์ของคนแต่ละคน เชื่อว่า คนดี มาแต่กำเนิดมีอิสรภาพมีความรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม มีความสามารถเฉพาะตัว หากผู้เรียนได้รับอิสรภาพและเสรีภาพ ผู้เรียนจะสามารถพัฒนาตนเองไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์
· การจัดการศึกษาคำนึงถึงความต้องการของผู้เรียน การเข้าใจในความต้องการพื้นฐานผู้เรียนจะช่วยให้ครูผู้สอนสามารถจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ และการตอบสนองความต้องการพื้นฐานผู้เรียนอย่างเพียงพอ โดยการให้อิสรภาพและเสรีภาพแก่ผู้เรียนในการเรียนรู้
· การจัดบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้จะช่วยให้ผู้เรียนเกิดประสบการณ์ในการค้นหาศักยภาพ และรู้จักตนเองได้ตรงตามสภาพความเป็นจริง
· หลักสูตรได้นำแนวคิดของทฤษฎีการเรียนรู้นี้มาเป็นแนวคิดในการกำหนดจุดหมายของหลักสูตรที่ มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นคนดีมีปัญญา มีความสุข มีความรู้ ความสามารถในการสื่อสาร การคิด การแก้ปัญหา การใช้เทคโนโลยี มีทักษะชีวิต มีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี มีสุขนิสัย และรักการออกกำลังกาย มีความรักชาติ มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ยึดมั่นในวิถีชีวิตและ การปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย
(๔) ทฤษฎีการสอน อิงทฤษฎีการสอนกระบวนการสืบสอบและแสวงหาความรู้เป็นกลุ่ม (Group Investigation Instructional Model)
- ช่วยให้ผู้เรียนเกิดความต้องการที่จะแสวงหาคำตอบ กับปัญหาที่มีลักษณะที่เกิดความสงสัย หรือปัญหาที่ก่อให้เกิดความขัดแย้งทางความคิด เนื่องจากผู้เรียนอยู่ในสังคมต้องมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นในสังคม เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้เรียนทั้งทางด้านร่างกาย สติปัญญา จิตใจ อารมณ์ และสังคม
- มุ่งพัฒนาทักษะในการสืบสอบเพื่อให้ได้มาซึ่งความรู้ความเข้าใจ โดยอาศัยกลุ่มเป็นเครื่องมือทางสังคมช่วยกระตุ้นความสนใจหรือความอยากรู้ และช่วยดำเนินงานการแสวงหาความรู้หรือคำตอบที่ต้องการ
- หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน นำมาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดจุดหมายของหลักสูตรที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นคนดีมีปัญญา มีความสุข มีศักยภาพในการศึกษาต่อ และมีความรู้ ความสามารถในการสื่อสารการคิด การแก้ปัญหา การใช้เทคโนโลยี และมีทักษะชีวิต ประกอบอาชีพ
๔.สมรรถนะที่สำคัญของผู้เรียน มุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพตามมาตรฐานที่กำหนด ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะสำคัญ ๕ ประการ ดังนี้ ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒.ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา ๔. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต ๕.ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
ในประเด็นสมรรถนะที่สำคัญของผู้เรียน มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑)ปรัชญาการศึกษา : อิงปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism)
- มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม
- จัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning)
- ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก
- ฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลส่วนรวม
(๒) ทฤษฎีการศึกษา : อิงตามทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท (Progressivism) หรือกลุ่มก้าวหน้านิยม
- การศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน
- เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา
- มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ
- เน้นการเรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา
- ความรู้เป็นเครื่องมือสำหรับการแสวงหาประสบการณ์
- การทดลองจะได้รับการเน้นมากกว่าการมุ่งสอนเนื้อหาวิชาทฤษฎี
- โรงเรียนต้องจัดประสบการณ์ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้
- นำแนวคิดมากำหนดเป็นสมรรถนะของผู้เรียนที่จำเป็นในการดำรงชีวิตในสังคมอนาคต
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ : อิงกลุ่มมนุษยนิยม (Humanism) มีแนวคิดว่า
- ผู้เรียนจะสามารถพัฒนาตนเองได้ดีหากอยู่ในสภาพที่ผ่อนคลายเป็นอิสระ
- การจัดการเรียนการสอนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ และเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ( student-centered teaching)
- ครูทำหน้าที่อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน โดย
- ครูใช้วิธีการสอนแบบชี้แนะ
- ครูใช้การเรียนรู้แบบเน้นกระบวนการ (process learning) เป็นสำคัญ เนื่องจากกระบวนการเรียนรู้เป็นเครื่องมือสำหรับผู้เรียนใช้ในการดำรงชีวิตและแสวงหาความรู้ต่อไปในชีวิตจริง
- หลักสูตรได้นำแนวคิดของทฤษฎีการเรียนรู้ดังกล่าวมากำหนดสมรรถนะจำเป็นที่ผู้เรียนต้องมีสำหรับการดำรงชีวิตในสังคมปัจจุบันและสังคมในอนาคต เมื่อผู้เรียนจบการศึกษาขั้นพื้นฐาน
(๔) ทฤษฎีการสอน อิงทฤษฎีการเรียนรู้แบบร่วมมือ (Instructional Model of Co-operative Learning)
- เป็นรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้นโดยอาศัยหลักการเรียนรู้แบบร่วมมือของจอห์นสันและจอห์นสัน (Johnson และ Johnson )
- ผู้เรียนควรร่วมมือกันในการเรียนรู้มากกว่าการแข่งขัน
- การเรียนรู้แบบร่วมมือต้องอาศัยหลักการพึงพากัน โดยถือว่าทุกคนมีความสำคัญเท่าเทียมกันและจะต้องพึงพากันเพื่อความสำเร็จร่วมกัน
- มีปฏิสัมพันธ์กัน แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ข้อมูล และผลการเรียนรู้ต่างๆ
- การเรียนรู้ร่วมกันต้องอาศัยทักษะทางสังคม
- มีการวิเคราะห์กระบวนการกลุ่มในงานร่วมกัน
- รูปแบบนี้มุ่งช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้เนื้อหาสาระสาระต่างๆด้วยตนเอง ด้วยความร่วมมือและความช่วยเหลือจากเพื่อนๆ
- ได้พัฒนาทักษะทางสังคมต่างๆ เช่นทักษะการสื่อสาร ทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น ทักษะการสร้างความสัมพันธ์
- ได้พัฒนาทักษะการแสวงหาความรู้ ทักษะการคิด และทักษะการแก้ปัญหาและอื่นๆ
- หลักสูตรได้นำแนวคิดนี้มาใช้เป็นแนวในการออกแบบสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนมุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพตามมาตรฐานที่กำหนด ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะสำคัญ ๕ ประการในการดำรงชีวิตในสังคม
๕. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานมุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ เพื่อให้สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้อย่างมีความสุข ในฐานะเป็นพลเมืองไทยและพลโลก รวม ๘ ประการ ดังนี้๑. รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ๒. ซื่อสัตย์สุจริต ๓. มีวินัย ๔. ใฝ่เรียนรู้ ๕. อยู่อย่างพอเพียง๖. มุ่งมั่นในการทำงาน ๗. รักความเป็นไทย ๘. มีจิตสาธารณะ
ในประเด็นคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ของหลักสูตรฯ ที่กำหนดให้เกิดกับผู้เรียน รวม ๘ ประการ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑) ปรัชญาการศึกษา : อิงตามแนวคิดของปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) และปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) แนวคิดปรัชญาการศึกษาธรรมชาตินิยม(Naturalism) และ ปรัชญาการศึกษาไทยตามแนวพุทธธรรม โดยพระธรรมปิฎก ตามแนวคิดและหลักการ ดังนี้
- การฝึกฝนอบรมด้วยหลักไตรสิกขา จะเป็นไปได้ดี จำเป็นต้องอาศัยปัจจัยภายนอก โดยเฉพาะกัลยาณมิตรที่ดี และปัจจัยภายใน คือ โยนิโสมนสิการ อันได้แก่ การคิดอย่างถูกวิธี
- จัดการศึกษาโดยมุ่งปลดปล่อยศักยภาพของมนุษย์ตามธรรมชาติ
- จัดการเรียนรู้ให้เด็กเป็นศูนย์กลาง ให้เสรีภาพแก่เด็กที่จะเรียนรู้ตามความต้องการและตามความสนใจ เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้อย่างอิสระ
- การพัฒนาคุณลักษณะนิสัยที่เป็นนามธรรม ผู้เรียนต้องเห็นคุณค่าของสิ่งที่เรียนรู้
- ในด้านการสร้างอุปนิสัยและรสนิยมที่ฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลในทางปฏิบัติที่จะมีต่อส่วนรวม
- การเรียนการสอนที่มุ่งฝึกให้ผู้เรียนรู้จักเลือกอย่างมีความรับผิดชอบ และกระตุ้นให้ผู้เรียนมีเสรีภาพในการเลือกอย่างถูกต้องและเหมาะสม และด้านการสร้างอุปนิสัยและรสนิยมที่ฝึกให้ผู้เรียนมีสำนึกในเสรีภาพการเลือกอย่างมีความรับผิดชอบ
(๒) ทฤษฎีการศึกษา : อิง ทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท (Progressivism)
- การศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน
- เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา
- มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ
- เน้นการเรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา
- ความรู้เป็นเครื่องมือสำหรับการแสวงหาประสบการณ์
- การทดลองจะได้รับการเน้นมากกว่าการมุ่งสอนเนื้อหาวิชาทฤษฎี โรงเรียนต้องจัดประสบการณ์ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้โดยนำแนวคิดมากำหนดคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนที่จำเป็นในการดำรงชีวิตในสังคมอนาคต
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ : อิง กลุ่มมนุษยนิยม (Humanism)ได้แก่ ทฤษฎีของมาสโลว์ (Maslow)
· ให้ความสำคัญกับความเป็นมนุษย์ของคนแต่ละคน
· เชื่อว่า คนดี มาแต่กำเนิด
· มนุษย์ทุกคนมีความต้องการพื้นฐานตามธรรมชาติเป็นลำดับขั้น คือ ขั้นความต้องการทางร่างกาย (physical need) ขั้นความต้องการความมั่นคงปลอดภัย (safety need) ขั้นความต้องการความรัก (love need) ขั้นความต้องการยอมรับยกย่องจากสังคม (self-esteem) และขั้นความต้องการที่จะพัฒนาศักยภาพของตนอย่างเต็มที่ (self-actualization)
· หากความต้องการพื้นฐานได้รับการตอบสนองอย่างพอเพียงสำหรับตนในแต่ละขั้น ผู้เรียนจะสามารถพัฒนาตนไปสู่ขั้นที่สูงขึ้น
· การจัดบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้จะช่วยให้ผู้เรียนเกิดประสบการณ์ในการรู้จักตนเองตามสภาพความเป็นจริง
· การแนวคิดทฤษฎีการเรียนรู้นี้มากำหนดคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนเพื่อความเป็นพลเมืองที่ดีของสังคม หากผู้เรียนได้รับการเรียนรู้ที่เอื้อต่อผู้เรียนจะทำให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาที่สมบูรณ์ โดยเป็นคนดีมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ๘ ประการตามที่หลักสูตรกำหนด
(๔) ทฤษฎีการสอน : อิงทฤษฎีการเรียนรู้แบบร่วมมือ (Instructional Model of Co-operative Learning) เช่นเดียวกับสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน โดยเป็นรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้นโดยอาศัยหลักการเรียนรู้แบบร่วมมือของจอห์นสันและจอห์นสัน (Johnson และ Johnson ) ผู้เรียนควรร่วมมือกันในการเรียนรู้มากกว่าการแข่งขัน การเรียนรู้แบบร่วมมือต้องอาศัยหลักการพึงพากัน โดยถือว่าทุกคนมีความสำคัญเท่าเทียมกันและจะต้องพึงพากันเพื่อความสำเร็จร่วมกัน มีปฏิสัมพันธ์กัน แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ข้อมูล และผลการเรียนรู้ต่างๆ การเรียนรู้ร่วมกันต้องอาศัยทักษะทางสังคม มุ่งเน้นให้ผู้เรียนเกิดจิตตระหนักรู้ จากการเรียนรู้ จนกระทั่งเกิดเป็นลักษณะนิสัยที่ฝังแน่นติดตัวผู้เรียนอย่างคงทน
๖. มาตรฐานการเรียนรู้ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้กำหนดให้ผู้เรียนเรียนรู้ รวม ๘ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ทั้งนี้โดยคำนึงถึงการพัฒนาผู้เรียนให้เกิดความสมดุล จึงต้องคำนึงถึงหลักพัฒนาการทางสมองและพหุปัญญา เพื่อให้ผู้เรียนมีคุณภาพตามมาตรฐานการเรียนรู้ ได้แก่ ภาษาไทย คณิตศาสตร์วิทยาศาสตร์ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมสุขศึกษาและพลศึกษาศิลปะการงานอาชีพและเทคโนโลยีภาษาต่างประเทศ และ ๗. กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ที่มุ่งให้ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองตามศักยภาพ พัฒนาอย่างรอบด้านเพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ทั้งร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม เสริมสร้างให้เป็นผู้มีศีลธรรม จริยธรรม มีระเบียบวินัย ปลูกฝังและสร้างจิตสำนึกของการทำประโยชน์เพื่อสังคม สามารถจัดการตนเองได้ และอยู่ร่วมกับผู้อื่นอย่างมีความสุข กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
ในประเด็นมาตรฐานการเรียนรู้และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ตามกำหนดในหลักสูตร มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑) ปรัชญาการศึกษา : อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาสารัตถนิยม (Essentialism) ประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ปรัชญาการศึกษาอัตนิยม (Existentialism) ปรัชญาปฏิรูปนิยม (Reconstructionism) และปรัชญาการศึกษาไทย(เดิม)
- มีความเชื่อว่าการศึกษา คือ เครื่องมือในการสืบทอดมรดกทางสังคม ดังนั้นหลักสูตรจึงควรประกอบด้วย ความรู้ ทักษะ เจตคติ ค่านิยม และวัฒนธรรม อันเป็นแก่นสำคัญ ดังปรากฏเป็นมาตรฐานการเรียนรู้ของกลุ่มสาระต่างๆ
- ด้านหลักสูตรที่เน้นวิชาที่ส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม และการปฏิรูปให้สังคมดีขึ้น ดังระบุเป็นมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
- หลักสูตรจะต้องให้ผู้เรียนเรียนรู้สาระการเรียนรู้ครอบคลุมการพัฒนาสมองทั้งสองซีก ซึ่งหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้กำหนดสาระการเรียนให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ครอบคลุมการพัฒนาสมองทั้ง ๒ ซีก การพัฒนาสมองซีกซ้ายจะเอื้อในการเรียนรู้คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ และการพัฒนาสมองซีกขวา เรียนภาษาไทย สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สุขศึกษาและพลศึกษา ศิลปะ การงานอาชีพและเทคโนโลยี
- ด้านการเรียนการสอนมุ่งฝึกให้ผู้เรียนมีความรับผิดชอบ รู้จักเลือก และฝึกให้ผู้เรียนมีสำนึกในเสรีภาพการเลือก
- จุดมุ่งหมายของการศึกษาไทย(เดิม) ที่เน้นการศึกษาในองค์ ๓ คือ พุทธิศึกษา จริยศึกษา พลศึกษา เพื่อความเป็นพลเมืองดี โดยหลักสูตรแกนกลางได้พัฒนาและแยกเป็นกลุ่มสาระ ๘ กลุ่ม
(๒) ทฤษฎีการศึกษา อิงทฤษฎีการศึกษา พิพัฒนวาท (Progressivism)
- มีแนวคิดว่าการศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน โดยยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ โดยนำแนวคิดของทฤษฎีการศึกษานี้มากำหนดมาตรฐานการเรียนรู้ทั้ง 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ครอบคลุมการพัฒนาการทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ : จากการที่หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้กำหนดมาตรฐานการเรียนรู้ และตัวชี้วัด ตามกลุ่มสาระการเรียนรู้ที่ผู้เรียน ต้องเรียน รวม ๘ กลุ่มสาระ ซึ่งแต่ละสาระมีศาสตร์ที่ต่างกันออกไป ดังนั้นการเรียนรู้จึงต้องอิงตามทฤษฎีการเรียนรู้ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง หลายกลุ่ม และแต่ละกลุ่มก็จะมีความเหมาะสมสอดคล้องกับแต่ละสาระ/วิชา ดังนี้
· ทฤษฎีกระบวนการทางสมองในการประมวลข้อมูล (Information Processing Theory) ทฤษฎีนี้ศึกษาเกี่ยวกับกระบวนการพัฒนาสติปัญญาของมนุษย์ การทำงานของสมอง ความจำที่เกี่ยวกับภาษา และความจำที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ เป็นต้น
· ทฤษฎีพหุปัญญา (Multiple Intelligences Theory) ของการ์ดเนอร์(Gardner
· ทฤษฎีการสร้างองค์ความรู้ด้วยตัวเอง โดยการสร้างสรรค์ชิ้นงาน (Constructionism) ผลของการเรียนรู้จะมุ่งเน้นที่กบวนการสร้างความรู้และการตระหนักรู้ในกระบวนการนั้น
· ทฤษฎีการเรียนรู้แบบร่วมมือ (Theory of Co-operative or Collaborative Learning) มุ่งเน้นการพึ่งพาและเกื้อกูลกัน การปรึกษาหารือกันอย่างใกล้ชิด ความรับผิดชอบที่ตรวจสอบได้ของสมาชิกแต่ละคน และการใช้ทักษะปฏิสัมพันธ์กันระหว่างบุคคล และทักษะการทำงาน
(๔) ทฤษฎีการสอน : ในประเด็นนี้ก็จะสอดคล้องกับการเรียนรู้ของผู้เรียน เพื่อการบรรลุตามมาตรฐานและตัวชี้วัดของแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้ ดังนั้นจึงอิงทฤษฎีการสอนหลายรูปแบบ เช่น
- ทฤษฎีการสอนที่ยึดครูเป็นศูนย์
- ทฤษฎีการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง
- รูปแบบการสอนตามวัฎจักรการเรียนรู้ ๔ MAT เป็นรูปแบบการสอนที่มุ่งช่วยให้ผู้เรียนได้มีโอกาสได้ใช้สมองทุกส่วนทั้งซีกซ้ายและซีกขวาในการสร้างความรู้ความเข้าให้แก่ตนเอง ซึ่งผู้เรียนมีลักษณะการเรียนรู้ที่แตกต่างกันทั้ง ๔ แบบ ให้สามารถใช้สมองทุกส่วนของตนในการพัฒนาศักยภาพของตนอย่างเต็มที่ โดยหลักสูตรได้นำแนวคิดของทฤษฎีการสอนนี้ไปเป็นแนวทางในการกำหนดมาตรฐานสาระการเรียนรู้ที่หลากหลาย ๘ กลุ่มสาระการเรียนรู้ครอบคลุมการพัฒนาการสมองของผู้เรียนทุกด้าน เป็นต้น
๘. ระดับการศึกษา ๑. ระดับประถมศึกษา มุ่งเน้นทักษะพื้นฐานด้านการอ่าน การเขียน การคิดคำนวณ ทักษะการคิดพื้นฐาน การติดต่อสื่อสาร กระบวนการเรียนรู้ทางสังคม และพื้นฐานความเป็นมนุษย์ การพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างสมบูรณ์และสมดุลทั้งในด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ สังคม และวัฒนธรรม โดยเน้นจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ ๒. ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้สำรวจความถนัดและความสนใจของตนเอง ส่งเสริมการพัฒนาบุคลิกภาพส่วนตน มีทักษะในการคิดวิจารณญาณ คิดสร้างสรรค์ และคิดแก้ปัญหา มีทักษะในการดำเนินชีวิต มีทักษะการใช้เทคโนโลยีเพื่อเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้ มีความรับผิดชอบต่อสังคม มีความสมดุลทั้งด้านความรู้ ความคิด ความดีงาม และมีความภูมิใจในความเป็นไทย ตลอดจนใช้เป็นพื้นฐานในการประกอบอาชีพหรือการศึกษาต่อ ๓. ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย เน้นการเพิ่มพูนความรู้และทักษะเฉพาะด้าน สนองตอบความสามารถ ความถนัด และความสนใจของผู้เรียนแต่ละคนทั้งด้านวิชาการและวิชาชีพ มีทักษะในการใช้วิทยาการและเทคโนโลยี ทักษะกระบวนการคิดขั้นสูง สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ในการศึกษาต่อและการประกอบอาชีพ มุ่งพัฒนาตนและการประกอบอาชีพ มุ่งพัฒนาตนและประเทศตามบทบาทของตน สามารถเป็นผู้นำ และผู้ให้บริการชุมชนในด้านต่าง ๆ
ในประเด็นระดับการศึกษา ของหลักสูตรฯ ที่แบ่งออกเป็น ๓ ระดับ ตามวัยและพัมนาการของผู้เรียน มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑) ปรัชญาการศึกษา อิงปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) และ อัตภาวะนิยม (Existentialism) และปรัชญาการศึกษาปฏิรูปสังคม (Reconstructionism)
- มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก และฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลส่วนรวมตามระดับการพัฒนาการของผู้เรียนในแต่ระระดับชั้น
- มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ ให้ผู้เรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ และสนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง โดยในมุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้สำรวจความถนัดและความสนใจของตนเอง ส่งเสริมการพัฒนาบุคลิกภาพส่วนตนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและเน้นการเพิ่มพูนความรู้และทักษะเฉพาะด้าน สนองตอบความสามารถ ความถนัด ความสนใจของผู้เรียนแต่ละคนทั้งด้านวิชาการและวิชาชีพ ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย
- มุ่งเน้นการพัฒนาผู้เรียนให้ตระหนักในบทบาทหน้าที่ของตนที่มีต่อสังคมและปฏิรูปสังคมให้ดีขึ้น โดยมุ่งเน้นให้ผู้เรียนเป็นผู้ที่มีความรับผิดชอบต่อสังคมให้มากยิ่งขึ้น และเป็นสังคมประชาธิปไตยอย่างแท้จริง โดยมุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้สามารถพัฒนาตนและประเทศตามบทบาทของตน สามารถเป็นผู้นำ และผู้ให้บริการชุมชนในด้านต่าง ๆ
(๒) ทฤษฎีการศึกษา อิงตามทฤษฎีการศึกษา พิพัฒนวาท (Progressivism) ที่มีแนวคิดว่าการศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียนโดยยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ โดยเน้นการเรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา ความรู้เป็นเครื่องมือสำหรับการแสวงหาประสบการณ์ การทดลองจะได้รับการเน้นมากกว่าการมุ่งสอนเนื้อหาวิชาทฤษฎี โดยโรงเรียนต้องจัดประสบการณ์ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคม โดยการกำหนดมาตรฐานคุณภาพผู้เรียนในแต่ละระดับชั้นให้มีความสมบูรณ์ทุกด้านทั้งด้านอารมณ์ สังคม ร่างการ และทักษะวิชาการ และทักษะในการดำรงชีวิตแตกต่างกันตามวัยวุฒิของผู้เรียนในแต่ระดับชั้น ส่วนในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจะอิงตามทฤษฎีการศึกษาบูรณวาท (Reconstructionism) ที่มุ่งส่งเสริมให้สถานศึกษามีบทบาทในการปฏิรูปสังคม เพื่อให้เกิดความเสมอภาค และความเป็นธรรมในสังคม
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ อิงตามกลุ่มปัญญานิยม (Cognitivism) ได้แก่ทฤษฎีของเพียเจท์ (Piaget) เรื่องพัฒนาการทางสติปัญญา โดย การเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นไปตามพัฒนาการทางสติปัญญา ซึ่งจะมีพัฒนาการไปตามวัยต่างๆ ของผู้เรียนเป็นลำดับขั้น
(๔) ทฤษฎีการสอน : อิงตามมาตรฐานการเรียนรู้และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ที่มีความเหมาะสมกับแต่ละระดับ
๙. เวลาเรียนและโครงสร้างเวลาเรียน ได้กำหนดกรอบโครงสร้างเวลาเรียนขั้นต่ำสำหรับกลุ่มสาระการเรียนรู้ ๘ กลุ่ม และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ซึ่งสถานศึกษาสามารถเพิ่มเติมได้ตามความพร้อมและจุดเน้น โดยสามารถปรับให้เหมาะสมตามบริบทของสถานศึกษาและสภาพของผู้เรียน
ในประเด็น เวลาเรียนและโครงสร้างเวลาเรียน ของหลักสูตรฯ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑) ปรัชญาการศึกษา :
- อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) ที่มีแนวคิดด้านหลักสูตรที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกอย่างกว้างขวาง ด้านการเรียนการสอนที่มุ่งฝึกให้ผู้เรียนรู้จักเลือกอย่างมีความรับผิดชอบ กระตุ้นให้ผู้เรียนมีเสรีภาพในการเลือกอย่างถูกต้องและเหมาะสม รวมทั้งด้านการสร้างอุปนิสัยและรสนิยมที่ฝึกให้ผู้เรียนมีสำนึกในเสรีภาพการเลือกอย่างมีความรับผิดชอบ จึงมีการนำแนวคิดดังกล่าวมาพัฒนาหลักสูตรรายวิชาเลือก เพื่อในหลักสูตรส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกอย่างกว้างขวาง
- อิงตามปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ที่มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก และฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลส่วนรวม
- อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) ที่มีแนวคิดในด้านการเรียนการสอนที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ ให้ผู้เรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ และสนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง
(๒) ทฤษฎีการศึกษา อิง ทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท (Progressivism)
- การศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียน
- เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา
- มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ อิงตามกลุ่มปัญญานิยม(Cognitivism) ได้แก่ทฤษฎีของบรูเนอร์และออซูเบล (Brunner and Ursubel) มีแนวคิดและหลักการคือ
- ผู้เรียนจะเลือกรับรู้ในสิ่งที่ตนเองสนใจ และเป็นไปตามลำดับ
- การเรียนรู้จะต้องเกิดจากกระบวนการที่ผู้เรียนค้นพบด้วยตนเอง
- กระบวนการเรียนรู้นั้นต้องมีความหมายกับผู้เรียนด้วย
(๔) ทฤษฎีการสอน ในประเด็นระดับการศึกษานี้ก็จะสอดคล้องกับการเรียนรู้ของผู้เรียน เพื่อการบรรลุตามมาตรฐานและตัวชี้วัดของแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้ ของแต่ละชั้น แต่ละช่วงชั้น เหมาะสมสอดคล้องกับวัย วุฒิภาวะ ความสนใจและความต้องการของผู้เรียนดังนั้นจึงอิงทฤษฎีการสอนหลายรูปแบบ เช่น
- ทฤษฎีการสอนที่ยึดครูเป็นศูนย์
- ทฤษฎีการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง
- พัฒนาการของผู้เรียนเป็นไปตามธรรมชาติ โรงเรียนไม่ควรเร่งผู้เรียนให้ข้ามพัฒนาการ แต่ควรเป็นการจัดประสบการณ์ส่งเสริมพัฒนาการผู้เรียนสำหรับผู้เรียนที่มีพัฒนาการทางสติปัญญาที่สูงกว่า เพื่อช่วยเหลือผู้เรียนให้มีพัฒนาการไปอย่างรวดเร็ว
- ผู้เรียนจะเลือกรับรู้ในสิ่งที่ตนเองสนใจ และการเรียนรู้จะต้องเกิดจากกระบวนการที่ผู้เรียนค้นพบด้วยตนเอง และกระบวนการเรียนรู้นั้นต้องมีความหมายกับผู้เรียนด้วย
- การจัดโครงสร้างของความรู้ต้องให้มีความสัมพันธ์และสอดคล้องกับพัฒนาการทางสติปัญญาของผู้เรียน และเชื่อมโยงกับประสบการณ์เดิมของผู้เรียนด้วย
- การกำหนดมาตรฐานคุณภาพผู้เรียนในแต่ละระดับชั้นจะมีความสอดคล้องกับแนวคิดของกลุ่มปัญญานิยม (Cognitivism) โดยมาตรฐานคุณภาพผู้เรียนในหลักสูตรเป็นไปตามพัฒนาการการเรียนรู้ของผู้เรียนในแต่ละระดับชั้น
๑๐.การจัดการเรียนรู้ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้ระบุรายละเอียดออกเป็น ๔ ประเด็น สรุปโดยสังเขป คือ ๑).หลักการจัดการเรียนรู้ ยึดหลักว่า ผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด ทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเอง ๒).กระบวนการเรียนรู้ ในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ อาศัยกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย เป็นเครื่องมือที่จะนำพาตนเองไปสู่เป้าหมายของหลักสูตร เช่น กระบวนการเรียนรู้แบบบูรณาการ กระบวนการสร้างความรู้ กระบวนการคิด กระบวนการทางสังคม กระบวนการเผชิญสถานการณ์และแก้ปัญหา กระบวนการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง กระบวนการปฏิบัติ ลงมือทำจริง กระบวนการจัดการ กระบวนการวิจัย กระบวนการเรียนรู้การเรียนรู้ของตนเอง ๓).การออกแบบการจัดการเรียนรู้ ผู้สอนต้องศึกษาหลักสูตรสถานศึกษาให้เข้าใจถึงมาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และสาระการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับผู้เรียน แล้วจึงพิจารณาออกแบบการจัดการเรียนรู้โดยเลือกใช้วิธีสอนและเทคนิคการสอน สื่อ/แหล่งเรียนรู้ การวัดและประเมินผล เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาเต็มตามศักยภาพและบรรลุตามเป้าหมายที่กำหนด ๔).บทบาทของผู้สอนและผู้เรียน ผู้สอนต้อง(๑)ศึกษาวิเคราะห์ผู้เรียนเป็นรายบุคคล แล้วนำข้อมูลมาใช้ในการวางแผนการจัดการเรียนรู้ ที่ท้าทายความสามารถของผู้เรียน (๒)กำหนดเป้าหมายที่ต้องการให้เกิดขึ้นกับผู้เรียน ด้านความรู้และทักษะกระบวนการ ที่เป็นความคิดรวบยอด หลักการ และความสัมพันธ์ รวมทั้งคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (๓)ออกแบบการเรียนรู้และจัดการเรียนรู้ ที่ตอบสนองความแตกต่างระหว่างบุคคลและพัฒนาการทางสมอง เพื่อนำผู้เรียนไปสู่เป้าหมาย (๔)จัดบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ และดูแลช่วยเหลือผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ (๕) จัดเตรียมและเลือกใช้สื่อให้เหมาะสมกับกิจกรรมนำภูมิปัญญาท้องถิ่น เทคโนโลยีที่เหมาะสมมาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอน (๖)ประเมินความก้าวหน้าของผู้เรียนด้วยวิธีการที่หลากหลาย เหมาะสมกับธรรมชาติของวิชาและระดับพัฒนาการของผู้เรียน (๗)วิเคราะห์ผลการประเมินมาใช้ในการซ่อมเสริมและพัฒนาผู้เรียน รวมทั้งปรับปรุงการจัดการเรียนการสอนของตนเอง บทบาทของผู้เรียน มีดังนี้ (๑)กำหนดเป้าหมายวางแผน และรับผิดชอบการเรียนรู้ของตนเอง (๒)เสาะแสวงหาความรู้ เข้าถึงแหล่งการเรียนรู้ วิเคราะห์สังเคราะห์ข้อความรู้ตั้งคำถามคิดหาคำตอบหรือหาแนวทางแก้ปัญหาด้วยวิธีการต่าง ๆ (๓) ลงมือปฏิบัติจริง สรุปสิ่งที่ได้เรียนรู้ด้วยตนเองและนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ (๔)มีปฏิสัมพันธ์ ทำงาน ทำกิจกรรมร่วมกับกลุ่มและครูประเมินและพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของตนเองอย่างต่อเนื่อง
ในประเด็นการจัดการเรียนรู้ ตามหลักสูตรฯ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑๑) สื่อการเรียนรู้ การเลือกใช้สื่อควรเลือกให้มีความเหมาะสมกับระดับพัฒนาการ และลีลาการเรียนรู้ที่หลากหลายของผู้เรียน การจัดหาสื่อการเรียนรู้ ผู้เรียนและผู้สอนสามารถจัดทำและพัฒนาขึ้นเอง หรือปรับปรุงเลือกใช้อย่างมีคุณภาพจากสื่อต่างๆ ที่มีอยู่รอบตัวเพื่อนำมาใช้ประกอบในการจัดการเรียนรู้ที่สามารถส่งเสริมและสื่อสารให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ โดยสถานศึกษาควรจัดให้มีอย่างพอเพียง เพื่อพัฒนาให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่าง
ในประเด็นสื่อการเรียนรู้ ที่เป็นของหลักสูตรฯ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
(๑๒) การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ของผู้เรียนต้องอยู่บนหลักการพื้นฐานสองประการคือการประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียนและเพื่อตัดสินผลการเรียน โดย การประเมินระดับชั้นเรียน เป็นการวัดและประเมินผลที่อยู่ในกระบวนการจัดการเรียนรู้ ผู้สอนดำเนินการเป็นปกติและสม่ำเสมอ ในการจัดการเรียนการสอน ใช้เทคนิคการประเมินอย่างหลากหลาย เช่น การซักถาม การสังเกต การตรวจการบ้าน การประเมินโครงงาน การประเมินชิ้นงาน/ ภาระงาน แฟ้มสะสมงาน การใช้แบบทดสอบ ฯลฯ โดยผู้สอนเป็นผู้ประเมินเองหรือเปิดโอกาส ให้ผู้เรียนประเมินตนเอง เพื่อนประเมินเพื่อน ผู้ปกครองร่วมประเมิน ในกรณีที่ไม่ผ่านตัวชี้วัดให้มี การสอนซ่อมเสริมการประเมินระดับชั้นเรียนเป็นการตรวจสอบว่า ผู้เรียนมีพัฒนาการความก้าวหน้าในการเรียนรู้ อันเป็นผลมาจากการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนหรือไม่ และมากน้อยเพียงใด มีสิ่งที่จะต้องได้รับการพัฒนาปรับปรุงและส่งเสริมในด้านใด นอกจากนี้ยังเป็นข้อมูลให้ผู้สอนใช้ปรับปรุงการเรียนการสอนของตนด้วย ทั้งนี้โดยสอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด.
ในประเด็นการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ ของหลักสูตรฯ มีการอิงปรัชญาการศึกษา ทฤษฎีการศึกษา ทฤษฎีการเรียนรู้ และทฤษฎีการสอน ดังนี้
๑) ปรัชญาการศึกษา : อิง1.อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) ที่มีแนวคิดในด้านการเรียนการสอนที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ ให้ผูเรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ และสนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง
๒)อิงตามปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ที่มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก และฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลส่วนรวม หลักสูตรจึงได้นำแนวคิดปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) มาใช้เป็นแนวทางในการออกแบบกระบวนการเรียนรู้
๓)อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) ที่มีแนวคิดในด้านการเรียนการสอนที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ ให้ผูเรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ และสนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง
๔)อิงตามปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ที่มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก
(๕)อิงตามแนวคิดปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism) ที่มีแนวคิดในด้านการเรียนการสอนที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ ให้ผูเรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ และสนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง
(๖)อิงตามปรัชญาการศึกษาประสบการณ์นิยม (Pragmatism) ที่มุ่งส่งเสริมสร้างประสบการณ์ของสังคม โดยจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered Learning) ใช้วิธีการแก้ปัญหาและการทดลองค้นคว้าให้ทำกิจกรรมเป็นหลัก และฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตัดสินใจและยึดถือความเห็นของคนส่วนใหญ่โดยคำนึงถึงผลส่วนรวม
(๒) ทฤษฎีการศึกษา : อิงตามทฤษฎีการศึกษา พิพัฒนวาท (Progressivism) ที่มีแนวคิดว่าการศึกษาจะต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียนโดยยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ โดยเน้นการเรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา ความรู้เป็นเครื่องมือสำหรับการแสวงหาประสบการณ์ การทดลองจะได้รับการเน้นมากกว่าการมุ่งสอนเนื้อหาวิชาทฤษฎี โดยโรงเรียนต้องจัดประสบการณ์ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคม โดยนำแนวคิดของทฤษฎีการศึกษา พิพัฒนวาท (Progressivism) มากำหนดแนวทางในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ที่ต้องอาศัยกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลายเป็นเครื่องมือที่จะนำพาผู้เรียนไปสู่เป้าหมายของหลักสูตร และเป็นผู้ที่มีพัฒนาการที่เต็มที่อย่างสมบูรณ์ที่สุด
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ อิงตามทฤษฎีการเรียนรู้พหุปัญญา (Multiple Intelligences Theory) ของการ์ดเนอร์(Gardner
- มีแนวคิดเชื่อว่าผู้เรียนแต่ละคนมีเชาวน์ปัญญาแต่ละด้านไม่เหมือนกัน
- การจัดการเรียนการสอนควรมีกิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลายที่สามารถส่งเสริมเชาวน์ปัญญาหลาย ๆ ด้าน จะช่วยให้ผู้เรียนทุกคนมีโอกาสที่จะพัฒนาตนเองอย่างรอบด้าน พร้อมทั้งช่วยส่งเสริมอัจริยภาพหรือความสามารถเฉพาะตนของผู้เรียนไปในตัว
- โรเจอร์มีแนวคิดว่าผู้เรียนจะสามารถพัฒนาตนเองได้ดีหากอยู่ในสภาพที่ผ่อนคลายเป็นอิสระ
- การจัดการเรียนการสอนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ และเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ( student-centered teaching) โดยครูทำหน้าที่อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน
- วิธีการสอนที่ใช้ควรได้แก่ วิธีสอนแบบชี้แนะ การเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการ (process learning) เนื่องจากกระบวนการเรียนรู้เป็นเครื่องมือสำหรับผู้เรียนใช้ในการดำรงชีวิตและแสวงหาความรู้ต่อไปในชีวิตจริง และกระบวนเรียนรู้ควรเปิดโอกาสและส่งเสริมให้ผู้เรียนได้นำประสบการณ์ ความรู้ ทักษะ เจตคติ ไปใช้ในชีวิตประจำวัน
๑๑. สื่อการเรียนรู้ การเลือกใช้สื่อควรเลือกให้มีความเหมาะสมกับระดับพัฒนาการ และลีลาการเรียนรู้ที่หลากหลายของผู้เรียน การจัดหาสื่อการเรียนรู้ ผู้เรียนและผู้สอนสามารถจัดทำและพัฒนาขึ้นเอง หรือปรับปรุงเลือกใช้อย่างมีคุณภาพจากสื่อต่างๆ ที่มีอยู่รอบตัวเพื่อนำมาใช้ประกอบในการจัดการเรียนรู้ที่สามารถส่งเสริมและสื่อสารให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ โดยสถานศึกษาควรจัดให้มีอย่างพอเพียง เพื่อพัฒนาให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่าง
๑๒. การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ของผู้เรียนต้องอยู่บนหลักการพื้นฐานสองประการคือการประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียนและเพื่อตัดสินผลการเรียน โดย การประเมินระดับชั้นเรียน เป็นการวัดและประเมินผลที่อยู่ในกระบวนการจัดการเรียนรู้ ผู้สอนดำเนินการเป็นปกติและสม่ำเสมอ ในการจัดการเรียนการสอน ใช้เทคนิคการประเมินอย่างหลากหลาย เช่น การซักถาม การสังเกต การตรวจการบ้าน การประเมินโครงงาน การประเมินชิ้นงาน/ ภาระงาน แฟ้มสะสมงาน การใช้แบบทดสอบ ฯลฯ โดยผู้สอนเป็นผู้ประเมินเองหรือเปิดโอกาส ให้ผู้เรียนประเมินตนเอง เพื่อนประเมินเพื่อน ผู้ปกครองร่วมประเมิน ในกรณีที่ไม่ผ่านตัวชี้วัดให้มี การสอนซ่อมเสริมการประเมินระดับชั้นเรียนเป็นการตรวจสอบว่า ผู้เรียนมีพัฒนาการความก้าวหน้าในการเรียนรู้ อันเป็นผลมาจากการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนหรือไม่ และมากน้อยเพียงใด มีสิ่งที่จะต้องได้รับการพัฒนาปรับปรุงและส่งเสริมในด้านใด นอกจากนี้ยังเป็นข้อมูลให้ผู้สอนใช้ปรับปรุงการเรียนการสอนของตนด้วย ทั้งนี้โดยสอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด.
(๑) ปรัชญาการศึกษา : อิงตามปรัชญาการศึกษาอัตภาวะนิยม (Existentialism)
- แนวคิดในด้านการเรียนการสอนที่มุ่งส่งเสริมผู้เรียนให้มีเสรีภาพในการเลือกสิ่งที่เรียนตามที่ตนต้องการ
- ให้ผู้เรียนเป็นตัวของตัวเองมากที่สุด มีเสรีภาพในการเลือกตัดสินใจเมื่อเผชิญกับปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ
- สนับสนุนส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาความหมายและสาระสำคัญของชีวิตด้วยตัวผู้เรียนเอง
- ดังนั้นในการวัดและประเมินผลต้องใช้เทคนิคการประเมินที่หลากหลายเพื่อให้สอดคล้องกับสาระการเรียนรู้ และศักยภาพผู้เรียนแต่ละคน พร้อมทั้งสามารถสะท้อนคุณภาพการศึกษาที่แท้จริงได้
(๒)ทฤษฎีการศึกษา : อิงตามทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท (Progressivism)
- แนวคิดด้านการศึกษาต้องจัดให้สอดคล้องกับความสนใจของผู้เรียนโดยยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการศึกษา
- มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีความเจริญงอกงามรอบด้านทั้งอารมณ์ สังคม ร่างกาย และจิตใจ โดยเน้นการเรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา
- ความรู้เป็นเครื่องมือสำหรับการแสวงหาประสบการณ์ การทดลองจะได้รับการเน้นมากกว่าการมุ่งสอนเนื้อหาวิชาทฤษฎี หลักสูตรจึงได้นำแนวคิดของทฤษฎีการศึกษาพิพัฒนวาท(Progressivism)มากำหนดแนวทางในการวัดและประเมินผลการเรียนรู้อย่างหลากหลาย
(๓) ทฤษฎีการเรียนรู้ อิงตามพหุปัญญา (Multiple Intelligences Theory) ของการ์ดเนอร์(Gardner
- มีแนวคิดเชื่อว่าการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ ควรจะต้องมีการปรับเปลี่ยนไปจากแนวคิดเดิมที่ใช้การทดสอบเพื่อวัดความสามารถทางเชาวน์ปัญญาเพียงด้านใดด้านหนึ่งเท่านั้น
- วิธีการประเมินผลการเรียนการสอนที่ดี ควรมีการประเมินหลาย ๆ ด้าน และในแต่ละด้านควรเป็นการประเมินในสภาพการณ์ของปัญหาที่สามารถแก้ปัญหาได้ด้วย
- ดังนั้นการนำแนวคิดทฤษฎีการเรียนรู้ของการ์ดเนอร์(
Gardner
(๒) อิงกลุ่มพฤติกรรมนิยม( Behaviorism) ตามแนวคิดของทฤษฎีการเชื่อมโยงของธอร์นสไดด์
(Thorndike’s Classical)
- มีแนวคิดความเชื่อว่าการเรียนรู้เกิดจากการเชื่อมโยงระหว่างสิ่งเร้ากับการตอบสนอง ซึ่งมีหลายรูปแบบ และกฎแห่งผลที่พึงพอใจ (Law of Effect)
- เมื่อผู้เรียนได้รับผลที่พึงพอใจย่อมอยากจะเรียนรู้ต่อไป แต่ถ้าได้รับผลที่ไม่พึงพอใจ จะไม่อยากเรียนรู้ ดังนั้นการได้รับผลที่พึงพอใจ จึงเป็นปัจจัยสำคัญในการเรียนรู้ด้วยแนวคิดของทฤษฎีการเรียนรู้ตามแนวคิดของทฤษฎีการเชื่อมโยงของธอร์นสไดด์ (Thorndike’s Classical) ไปใช้ในการออกแบบหลักสูตรในองค์ประกอบการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ที่จะต้องเป็นการวัดและประเมินผลเพื่อการ
บทความนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัว โดยเป็นผลงานในการศึกษาวิชา
ของผู้เขียนเอง
